ПАМЯТИ ВЕТЕРАНОВ
ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ
ПОСВЯЩАЕТСЯ

Ваш подвиг навечно останется в нашей памяти…

Семьдесят пять лет тому назад закончилась Великая Отечественная война, а воспоминания о событиях того времени до сих пор тревожат нашу душу и не уходят из сердца. Ни одна семья не осталась в стороне от тяжелых утрат близких и родных людей: у кого-то война забрала отцов и дедов, у кого-то матерей и сестер, у кого-то детей и братьев.

За четыре года войны на защиту Отечества было призвано свыше 62 тыс. якутян. Согласно, данным республиканского издания «Память», в которую включены имена воинов-якутян, погибших на фронтах Великой Отечественной войны 1941-1945 гг., всего за годы войны из Якутии было призвано 62091 человек.

Защищая родную землю от фашистских захватчиков на полях сражений пали и пропали без вести свыше 24 тыс. — 26 тыс. человек. Вернулись с войны около 23 тыс. человек.

Вся страна работала на победу, стремилась к этому дню в тылу и на фронте! И сегодня мы хотим рассказать о наших дорогих отцах, дедушках, прадедушках, которые принимали участие в этой страшной войне. Из родных АО НК «Туймаада-Нефть» защищали честь нашей страны 31 человек, орденами были награждены 14 воинов:

  1. Бочкарев Илья Сергеевич (Дюпсюнский наслег Усть-Алданского улуса) — кавалер орденов «Славы III, II степеней», «Красной Звезды», «Великой Отечественной войны I степени»;
  2. Николаев Кирилл Николаевич (с.Харбалах Верхневилюйского улуса) — кавалер ордена «Славы III cтепени»;
  3. Сергеев Николай Антонович (с. Мырала Чурапчинского улуса) — кавалер ордена «Славы III степени»;
  4. Слепцов Николай Иосифович (II Игидейский наслег Таттинского улуса) — кавалер орденов «Славы III степени», «Великой Отечественной войны II степени»;
  5. Николаев Федот Николаевич (с.Лекечен Вилюйского улуса) — кавалер ордена «Красной Звезды»;
  6. Моржотов Роман Иванович (Тыарасинский наслег Таттинского улуса) — кавалер ордена «Красной Звезды»;
  7. Егоров Федот Константинович (Тойбохойский наслег Сунтарского улуса) — кавалер ордена “Красной Звезды” и в мирное время за трудовые достижения удостоен орденом “Трудового Красного Знамени”;
  8. Иванов Павел Павлович (I Нахаринский наслег Мегино-Кангаласского улуса) — кавалер ордена «Великой Отечественной войны II степени»;
  9. Черный Андрей Николаевич (Хабаровский край) — кавалер ордена «Великой Отечественной войны II степени»;
  10. Винокуров Иван Васильевич (с. Хамагатта Намского улуса) — кавалер ордена «Великой Отечественной войны II степени»;
  11. Корякин Иван Иннокентьевич (I Малтанский наслег Орджоникидзевского района) — кавалер ордена «Великой Отечественной войны II степени»;
  12. Копырин Иван Иннокентьевич (с. Элэсин Усть-Алданского улуса) — кавалер ордена «Великой Отечественной войны II степени»;
  13. Павлов Петр Иванович (Эргисский наслег Западно-Кангаласского улуса) — в мирное время за трудовую деятельноть удостоен орденом Ленина, избран делегатом XXIV съезда КПСС;
  14. Степанов Гаврил Николаевич (I Мельжехсинский наслег Мегино-Кангаласского улуса) — в мирное время за трудовые заслуги награжден орденом «Трудового Красного Знамени».

Николаев Федот
Николаевич

Николаев Федот Николаевич
(1916-1992)

Мин эһэм, Федот Николаевич Николаев, 1916 сыллаахха Бүлүү Лөкөчөөнүгэр төрөөбүт. Сэрии иннинэ эһэм Сөдүөт колхоһугар биригэдьииринэн үлэлээбит. 1942 сыл бэс ыйыгар бэбиэскэни туппут. Сыалын барытын табар Бүлүү уолун илии пулеметчигынан анаабыттар. 32 гвардейскай стрелковой дивизия 82-с стрековой полкатын пулеметчига рядовой Николаев Сталинград иһин кыргыһыыга сыл аҥара инники кирбиигэ сылдьыбыта. Күн аайы пулемет хастыы даҕаны дискэтин ытар, пулеметчик Сөдүөт төһө өстөөҕү охторбута биллибэт. Алта ый тохтоло суох сэриилэспит саха саллаатын ол хорсун сырыытын «Кыһыл сулус» ордена, «Бойобуой үтүөлэрин иһин» мэтээлэ туоһулуур.

Сөдүөт инники кирбиигэ сылдьан дойдутун, дьонун өрүү ахтара, саныыра. Оройуон байыаннай комиссариатыгар “Мин суох кэммэр, дьоммор ыарахан кэмҥэ көмөлөһүҥ. Ол оннугар мин өстөөҕү харса суох кыдыйыам, кыайыыны аҕалыам» диэн суруйбута. Сталинград босхоломмутун кэнниттэн кини сулууспалыыр чааһын Украина туһаайыытынан ыыппыттара. Керчь куорат тула сэриилэспитэ. Ити сылдьан 1944 сылга бааһыран, контузияланан, госпитальга эмтэммитэ. Салгыы сэриидлэһэр кыаҕа суох саллааты дойдутугар ыыппыттара. Кэлэн Тиксиигэ балыкка үлэлээбитэ. Онтон дойдутугар биригэдьиирдээбитэ. Сынньалаҥа тахсан баран, дьонун, оҕолорун батыһыннара сылдьан оттуура.

Кэлин «Германияны кыайыы иһин» уонна юбилейнай мэтээллэринэн наҕараадаламмыта. Эһэм Федот Николаевич Николаев 1992 сыллаахха ыалдьан өлбүтэ. Биһиги хас Кыайыы күнүн аайы, күндү эһэбит аҕалсыбыт бырааһынньыгын бэлиэтиибит уонна кини аатын ахтабыт.

Мин эһэм сырдык аатын хаһан да умнуом суоҕа.

Сиэнэ Прокопьев Юрий Валерьевич, Хампа АЗС оператора

Винокуров Иван
Васильевич

Николаев Федот Николаевич
(1916-1992)

Мин эһэм, Федот Николаевич Николаев, 1916 сыллаахха Бүлүү Лөкөчөөнүгэр төрөөбүт. Сэрии иннинэ эһэм Сөдүөт колхоһугар биригэдьииринэн үлэлээбит. 1942 сыл бэс ыйыгар бэбиэскэни туппут. Сыалын барытын табар Бүлүү уолун илии пулеметчигынан анаабыттар. 32 гвардейскай стрелковой дивизия 82-с стрековой полкатын пулеметчига рядовой Николаев Сталинград иһин кыргыһыыга сыл аҥара инники кирбиигэ сылдьыбыта. Күн аайы пулемет хастыы даҕаны дискэтин ытар, пулеметчик Сөдүөт төһө өстөөҕү охторбута биллибэт. Алта ый тохтоло суох сэриилэспит саха саллаатын ол хорсун сырыытын «Кыһыл сулус» ордена, «Бойобуой үтүөлэрин иһин» мэтээлэ туоһулуур.

Сөдүөт инники кирбиигэ сылдьан дойдутун, дьонун өрүү ахтара, саныыра. Оройуон байыаннай комиссариатыгар “Мин суох кэммэр, дьоммор ыарахан кэмҥэ көмөлөһүҥ. Ол оннугар мин өстөөҕү харса суох кыдыйыам, кыайыыны аҕалыам» диэн суруйбута. Сталинград босхоломмутун кэнниттэн кини сулууспалыыр чааһын Украина туһаайыытынан ыыппыттара. Керчь куорат тула сэриилэспитэ. Ити сылдьан 1944 сылга бааһыран, контузияланан, госпитальга эмтэммитэ. Салгыы сэриидлэһэр кыаҕа суох саллааты дойдутугар ыыппыттара. Кэлэн Тиксиигэ балыкка үлэлээбитэ. Онтон дойдутугар биригэдьиирдээбитэ. Сынньалаҥа тахсан баран, дьонун, оҕолорун батыһыннара сылдьан оттуура.

Кэлин «Германияны кыайыы иһин» уонна юбилейнай мэтээллэринэн наҕараадаламмыта. Эһэм Федот Николаевич Николаев 1992 сыллаахха ыалдьан өлбүтэ. Биһиги хас Кыайыы күнүн аайы, күндү эһэбит аҕалсыбыт бырааһынньыгын бэлиэтиибит уонна кини аатын ахтабыт.

Мин эһэм сырдык аатын хаһан да умнуом суоҕа.

Сиэнэ Прокопьев Юрий Валерьевич, Хампа АЗС оператора

Винокуров Иван Васильевич
(1926-2010)

Мой дед родился в с. Хамагатта Намского района в семье председателя райкома и доярки.

В 1944 году в 18 лет был призван в Советскую армию. Служил в составе Забайкальского фронта младшим сержантом. Участвовал в боях на «Большом Хинганге» против Квантунской армии японских милитаристов в 1945 году, был наводчиком 190-го горно-вьючного минометного полка. Закончил войну в г. Харбин. Был демобилизован из рядов советской Армии в 1950 году.

Награжден орденом Великой Отечественной войны II степени, медалями «За Победу над Японией» и «Маршал Жуков».

После войны работал в родном Намском районе. Был председателем колхоза имени Ленина. За активную трудовую деятельность в мирное время награжден различными медалями: «За активную работу в партийных, хозяйственных органах», «100 лет В.И. Ленину», «120 лет И.В. Сталину» и т.д.

Почетный гражданин Намского района с 1989 года.

Женат. Имеет 4 детей и 4 внуков.

Внук Винокуров Иван Николаевич, начальник ПТО АО НК «Туймаада-Нефть»

Лукачевский Николай
Илларионович

Николаев Федот Николаевич
(1916-1992)

Мин эһэм, Федот Николаевич Николаев, 1916 сыллаахха Бүлүү Лөкөчөөнүгэр төрөөбүт. Сэрии иннинэ эһэм Сөдүөт колхоһугар биригэдьииринэн үлэлээбит. 1942 сыл бэс ыйыгар бэбиэскэни туппут. Сыалын барытын табар Бүлүү уолун илии пулеметчигынан анаабыттар. 32 гвардейскай стрелковой дивизия 82-с стрековой полкатын пулеметчига рядовой Николаев Сталинград иһин кыргыһыыга сыл аҥара инники кирбиигэ сылдьыбыта. Күн аайы пулемет хастыы даҕаны дискэтин ытар, пулеметчик Сөдүөт төһө өстөөҕү охторбута биллибэт. Алта ый тохтоло суох сэриилэспит саха саллаатын ол хорсун сырыытын «Кыһыл сулус» ордена, «Бойобуой үтүөлэрин иһин» мэтээлэ туоһулуур.

Сөдүөт инники кирбиигэ сылдьан дойдутун, дьонун өрүү ахтара, саныыра. Оройуон байыаннай комиссариатыгар “Мин суох кэммэр, дьоммор ыарахан кэмҥэ көмөлөһүҥ. Ол оннугар мин өстөөҕү харса суох кыдыйыам, кыайыыны аҕалыам» диэн суруйбута. Сталинград босхоломмутун кэнниттэн кини сулууспалыыр чааһын Украина туһаайыытынан ыыппыттара. Керчь куорат тула сэриилэспитэ. Ити сылдьан 1944 сылга бааһыран, контузияланан, госпитальга эмтэммитэ. Салгыы сэриидлэһэр кыаҕа суох саллааты дойдутугар ыыппыттара. Кэлэн Тиксиигэ балыкка үлэлээбитэ. Онтон дойдутугар биригэдьиирдээбитэ. Сынньалаҥа тахсан баран, дьонун, оҕолорун батыһыннара сылдьан оттуура.

Кэлин «Германияны кыайыы иһин» уонна юбилейнай мэтээллэринэн наҕараадаламмыта. Эһэм Федот Николаевич Николаев 1992 сыллаахха ыалдьан өлбүтэ. Биһиги хас Кыайыы күнүн аайы, күндү эһэбит аҕалсыбыт бырааһынньыгын бэлиэтиибит уонна кини аатын ахтабыт.

Мин эһэм сырдык аатын хаһан да умнуом суоҕа.

Сиэнэ Прокопьев Юрий Валерьевич, Хампа АЗС оператора

Винокуров Иван Васильевич
(1926-2010)

Мой дед родился в с. Хамагатта Намского района в семье председателя райкома и доярки.

В 1944 году в 18 лет был призван в Советскую армию. Служил в составе Забайкальского фронта младшим сержантом. Участвовал в боях на «Большом Хинганге» против Квантунской армии японских милитаристов в 1945 году, был наводчиком 190-го горно-вьючного минометного полка. Закончил войну в г. Харбин. Был демобилизован из рядов советской Армии в 1950 году.

Награжден орденом Великой Отечественной войны II степени, медалями «За Победу над Японией» и «Маршал Жуков».

После войны работал в родном Намском районе. Был председателем колхоза имени Ленина. За активную трудовую деятельность в мирное время награжден различными медалями: «За активную работу в партийных, хозяйственных органах», «100 лет В.И. Ленину», «120 лет И.В. Сталину» и т.д.

Почетный гражданин Намского района с 1989 года.

Женат. Имеет 4 детей и 4 внуков.

Внук Винокуров Иван Николаевич, начальник ПТО АО НК «Туймаада-Нефть»

Лукачевский Николай Илларионович
(1906-1942)

Мой дед по линии матери Лукачевский Николай Илларионович, уроженец ЯАССР Усть-Алданского района Онерского наслега. Призван Чурапчинским военкоматом в сентябре 1941 г. Последнее место службы 151 одэб (отдельный дорожно-эксплуатационный батальон) 33 армии. Воинское звание рядовой. Погиб после ранения в госпитале при бомбежке 30.04.1942г. Похоронен на кладбище в д.Волынцы Износкинского района Калужской области.

Внук Алексеев Иннокентий Андреевич, рабочий АЗС Мындаба

Алексеев Иннокентий
Дмитриевич

Лукачевский Николай Илларионович
(1906-1942)

Мой дед по линии матери Лукачевский Николай Илларионович, уроженец ЯАССР Усть-Алданского района Онерского наслега. Призван Чурапчинским военкоматом в сентябре 1941 г. Последнее место службы 151 одэб (отдельный дорожно-эксплуатационный батальон) 33 армии. Воинское звание рядовой. Погиб после ранения в госпитале при бомбежке 30.04.1942г. Похоронен на кладбище в д.Волынцы Износкинского района Калужской области.

Внук Алексеев Иннокентий Андреевич, рабочий АЗС Мындаба

Алексеев Иннокентий Дмитриевич
(1913-1943)

Мой дед по отцу родился в Якутской АССР, Усть-Алданский район, Тябиновский с/с, к/з им. Маркса. Призван в июне 1942 году Чурапчинским РВК. Последнее место службы — п/п 01835-м. Воинское звание — ст. сержант. Причина выбытия — пропал без вести. Дата выбытия — 09.1943 г.

Внук Алексеев Иннокентий Андреевич, рабочий АЗС Мындаба

Николаев Кирилл
Николаевич

Николаев Кирилл Николаевич
(1924-1984)

Мин эһэм Николаев Кирилл Николаевич 1924 сыллаахха Үөһээ-Бүлүү Харбалаах нэһилиэгэр төрөөбүт.

Эһэм Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ 18 саастааҕар, 1942 сыллаахха ыҥырыллан барбыт. 1942 сылтан 1944 сылга диэри Илиҥҥи стрелковой полкаҕа минометчигынан, онтон Гвардейскай салгынтан охсор десант бөлөҕөр сулууспалыыр, онно парашютунан 8-та ыстаммыта биллэр. Сержант буолан отделение хамандыырынан сылдьыбыт. Украинаны, Молдавияны, Болгарияны, Румынияны, Венгрияны, Югославияны босхолооһуну ааспыт. Эһэм Австрияҕа Вена куораты босхолооһуҥҥа снарядка таптаран хаҥас атаҕын эчэппит, госпитальга эмтэнэн, хамыыһыйаланан төрөөбүт Харбалааҕар төннүбүт.

Хос эһэм «Албан Аат III-с степеннээх» орден кавалера, Будапешт, Вена куораттары босхолооһун иһин, «1941-1945 сс Аҕа дойду улуу сэриитигэр кыттыытын иһин», «Германияны кыайыы иһин» уонна юбилейнай мэтээллэрдээх.

Сэрииттэн кэлэн учуутал кыыһы Анна Евсеевна Руфованы кэргэн ылан 11 оҕону төрөтөн дьоллоохтук олорбуттара. Идэтинэн монтер-электрик этэ, өр сылларга нэһилиэгэр таһаарылаахтык үлэлээбит. Ону таһынан сылгыһыт, булчут эбит. Туохтан да толлон турбат дьон убаастыыр үлэһит киһитэ эбит. 1984 сыллаахха күн сириттэн күрэммит.

Мин эһээбинэн Николаев Кирилл Николаевыһынан киэн туттабын.

Сиэнэ Николаев Исай Исаевич, Мындаба АЗС старшай оператора

Гуляев Павел
Петрович

Алексеев Иннокентий Дмитриевич
(1913-1943)

Мой дед по отцу родился в Якутской АССР, Усть-Алданский район, Тябиновский с/с, к/з им. Маркса. Призван в июне 1942 году Чурапчинским РВК. Последнее место службы - п/п 01835-м. Воинское звание - ст. сержант. Причина выбытия - пропал без вести. Дата выбытия - 09.1943 г.

Внук Алексеев Иннокентий Андреевич, рабочий АЗС Мындаба

Николаев Кирилл Николаевич
(1924-1984)

Мин эһэм Николаев Кирилл Николаевич 1924 сыллаахха Үөһээ-Бүлүү Харбалаах нэһилиэгэр төрөөбүт.

Эһэм Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ 18 саастааҕар, 1942 сыллаахха ыҥырыллан барбыт. 1942 сылтан 1944 сылга диэри Илиҥҥи стрелковой полкаҕа минометчигынан, онтон Гвардейскай салгынтан охсор десант бөлөҕөр сулууспалыыр, онно парашютунан 8-та ыстаммыта биллэр. Сержант буолан отделение хамандыырынан сылдьыбыт. Украинаны, Молдавияны, Болгарияны, Румынияны, Венгрияны, Югославияны босхолооһуну ааспыт. Эһэм Австрияҕа Вена куораты босхолооһуҥҥа снарядка таптаран хаҥас атаҕын эчэппит, госпитальга эмтэнэн, хамыыһыйаланан төрөөбүт Харбалааҕар төннүбүт.

Хос эһэм «Албан Аат III-с степеннээх» орден кавалера, Будапешт, Вена куораттары босхолооһун иһин, «1941-1945 сс Аҕа дойду улуу сэриитигэр кыттыытын иһин», «Германияны кыайыы иһин» уонна юбилейнай мэтээллэрдээх.

Сэрииттэн кэлэн учуутал кыыһы Анна Евсеевна Руфованы кэргэн ылан 11 оҕону төрөтөн дьоллоохтук олорбуттара. Идэтинэн монтер-электрик этэ, өр сылларга нэһилиэгэр таһаарылаахтык үлэлээбит. Ону таһынан сылгыһыт, булчут эбит. Туохтан да толлон турбат дьон убаастыыр үлэһит киһитэ эбит. 1984 сыллаахха күн сириттэн күрэммит.

Мин эһээбинэн Николаев Кирилл Николаевыһынан киэн туттабын.

Сиэнэ Николаев Исай Исаевич, Мындаба АЗС старшай оператора

Гуляев Павел Петрович
(1914-1984)

Уроженец с. Тыайа Кобяйского района. В Советскую армию призван 1941 году Намским РВК. Служил в стрелковом полку в Великой Отечественной войне над Германией. Потом в конце 1944 года был направлен на восток на войну с Японией. Воевал с японцами в Манжурии.

Награжден медалями: «За Победу над Германией», «За Победу над Японией» и юбилейными медалями.

В 1952 году вернулся домой. Жил и работал в с. Кобяй Кобяйского района.Работал разнорабочим сначала в колхозе, потом в совхозе. За доблестный труд, в мирное время был награжден от руководства совхоза, района многочисленными почетными грамотами, ценными подарками. В 1975 году стал ударником коммунистического труда. Женат, имеет 2 детей.

Внук Гуляев Павел Павлович, оператор АЗС Кобяй

Луковцев Афанасий
Михайлович

Луковцев Афанасий Михайлович
(1905-1962)

Мин эһэм, Луковцев Афанасий Михайлович 1905 сыллаахха төрөөбүт. Наҕараадалара: «1941-45 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин», «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэ иһин» мэтээллэр.

1930 сылларга холкуостар тэриллэннэр, Афанасий Михайлович «Араҥастаах» холкуоска чилиэнинэн киирбитэ. Эһэм 1942 с. бэс ыйыгар сэриигэ ыҥырыллыбыта. Иркутскай уобаласка Мальтатааҕы пересыльнай пууҥҥа кылгастык байыаннай дьыалаҕа үөрэппиттэрэ. Калининнааҕы фроҥҥа сэриилэспитэ, илиитигэр бааһыран госпитальга сыппыта. Кини үөрэҕэ суох буолан, дьонугар сатаан суруйбат этэ. Гопитальга сытан нуучча табаарыһыгар этэн дьонугар сурук суруйтаран баран, илии баттаабыт этэ. Үтүөрэн тахсан, иккистээн фроҥҥа барбыта, онтон сэрии толоонугар ыараханнык бааһыран, 1943 с. муус устарга дойдутугар төннөн кэлбитэ.

Афанасий Михайлович кэлээт да, сэриигэ ылбыт баастара бэргээн, Баайаҕа балыыһатыгар уһуннук эмтэммитэ. Үтүөрэн, холкуос бастыҥ сылгыһыта буолбута. 1948 с. Москваҕа Бүтүн Союзтааҕы Норуот хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар кыттан кэлбитэ. Сылгыһыт идэтигэр үгүс ыччаты үөрэппитэ. Ааллаах Үүҥҥэ таһаҕас таһыытыгар сылдьыбыта. Афанасий Михайлович бииргэ үөскээбит кыыһын Акулина Михайловна Дедюкинаны кэргэн ылан, 7 оҕону төрөппүттэрэ

Сиэнэ Луковцев Николай Николаевич, Ытык-Күөл АЗС оператора

Яковлев Василий
Петрович

Луковцев Афанасий Михайлович
(1905-1962)

Мин эһэм, Луковцев Афанасий Михайлович 1905 сыллаахха төрөөбүт. Наҕараадалара: «1941-45 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин», «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэ иһин» мэтээллэр.

1930 сылларга холкуостар тэриллэннэр, Афанасий Михайлович «Араҥастаах» холкуоска чилиэнинэн киирбитэ. Эһэм 1942 с. бэс ыйыгар сэриигэ ыҥырыллыбыта. Иркутскай уобаласка Мальтатааҕы пересыльнай пууҥҥа кылгастык байыаннай дьыалаҕа үөрэппиттэрэ. Калининнааҕы фроҥҥа сэриилэспитэ, илиитигэр бааһыран госпитальга сыппыта. Кини үөрэҕэ суох буолан, дьонугар сатаан суруйбат этэ. Гопитальга сытан нуучча табаарыһыгар этэн дьонугар сурук суруйтаран баран, илии баттаабыт этэ. Үтүөрэн тахсан, иккистээн фроҥҥа барбыта, онтон сэрии толоонугар ыараханнык бааһыран, 1943 с. муус устарга дойдутугар төннөн кэлбитэ.

Афанасий Михайлович кэлээт да, сэриигэ ылбыт баастара бэргээн, Баайаҕа балыыһатыгар уһуннук эмтэммитэ. Үтүөрэн, холкуос бастыҥ сылгыһыта буолбута. 1948 с. Москваҕа Бүтүн Союзтааҕы Норуот хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар кыттан кэлбитэ. Сылгыһыт идэтигэр үгүс ыччаты үөрэппитэ. Ааллаах Үүҥҥэ таһаҕас таһыытыгар сылдьыбыта. Афанасий Михайлович бииргэ үөскээбит кыыһын Акулина Михайловна Дедюкинаны кэргэн ылан, 7 оҕону төрөппүттэрэ

Сиэнэ Луковцев Николай Николаевич, Ытык-Күөл АЗС оператора

Яковлев Василий Петрович
(1902-1975)

Мой дед уроженец с. Сатагай Амгинского района. Имея 6 детей, был призван в ряды Советской Армии 10 июня 1943 года Чурапчинским ОВК Якутской АССР. Из-за преклонного возраста был оставлен в войну с японскими милитаристами. Служил рядовым 563 отдельный батальон аэродромного обеспечения, полевая почта 35493-В. Так, как Василий Петрович был метким стрелком и хорошим охотником во время службы, неоднократно был направлен на большую охоту для обеспечения дополнительным питанием солдат.

Служил в рядах Советской Армии с июня 1943 г. по ноябрь 1945 г.

Награжден медалью «За победу над Японией» и другими юбилейными медалями. В мирное время работал разнорабочим в колхозе, совхозе им И.Я. Строда, иногда охотился. Имеет 11 детей.

Внук Яковлев Николай Гаврильевич, инженер по охране труда

Черный Андрей
Николаевич

Луковцев Афанасий Михайлович
(1905-1962)

Мин эһэм, Луковцев Афанасий Михайлович 1905 сыллаахха төрөөбүт. Наҕараадалара: «1941-45 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин», «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэ иһин» мэтээллэр.

1930 сылларга холкуостар тэриллэннэр, Афанасий Михайлович «Араҥастаах» холкуоска чилиэнинэн киирбитэ. Эһэм 1942 с. бэс ыйыгар сэриигэ ыҥырыллыбыта. Иркутскай уобаласка Мальтатааҕы пересыльнай пууҥҥа кылгастык байыаннай дьыалаҕа үөрэппиттэрэ. Калининнааҕы фроҥҥа сэриилэспитэ, илиитигэр бааһыран госпитальга сыппыта. Кини үөрэҕэ суох буолан, дьонугар сатаан суруйбат этэ. Гопитальга сытан нуучча табаарыһыгар этэн дьонугар сурук суруйтаран баран, илии баттаабыт этэ. Үтүөрэн тахсан, иккистээн фроҥҥа барбыта, онтон сэрии толоонугар ыараханнык бааһыран, 1943 с. муус устарга дойдутугар төннөн кэлбитэ.

Афанасий Михайлович кэлээт да, сэриигэ ылбыт баастара бэргээн, Баайаҕа балыыһатыгар уһуннук эмтэммитэ. Үтүөрэн, холкуос бастыҥ сылгыһыта буолбута. 1948 с. Москваҕа Бүтүн Союзтааҕы Норуот хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар кыттан кэлбитэ. Сылгыһыт идэтигэр үгүс ыччаты үөрэппитэ. Ааллаах Үүҥҥэ таһаҕас таһыытыгар сылдьыбыта. Афанасий Михайлович бииргэ үөскээбит кыыһын Акулина Михайловна Дедюкинаны кэргэн ылан, 7 оҕону төрөппүттэрэ

Сиэнэ Луковцев Николай Николаевич, Ытык-Күөл АЗС оператора

Яковлев Василий Петрович
(1902-1975)

Мой дед уроженец с. Сатагай Амгинского района. Имея 6 детей, был призван в ряды Советской Армии 10 июня 1943 года Чурапчинским ОВК Якутской АССР. Из-за преклонного возраста был оставлен в войну с японскими милитаристами. Служил рядовым 563 отдельный батальон аэродромного обеспечения, полевая почта 35493-В. Так, как Василий Петрович был метким стрелком и хорошим охотником во время службы, неоднократно был направлен на большую охоту для обеспечения дополнительным питанием солдат.

Служил в рядах Советской Армии с июня 1943 г. по ноябрь 1945 г.

Награжден медалью «За победу над Японией» и другими юбилейными медалями. В мирное время работал разнорабочим в колхозе, совхозе им И.Я. Строда, иногда охотился. Имеет 11 детей.

Внук Яковлев Николай Гаврильевич, инженер по охране труда

Черный Андрей Николаевич
(1925-2003)

Мой дедушка Черный Андрей Николаевич родился в Хабаровском крае. Участвовал в боевых действиях с июня 1943 года по сентябрь 1945 года на фронтах Великой Отечественной войны в составе 23 подвижной снаряжательной мастерской. Ремонтник, рядовой. Награждён: орден Отечественной войны II степени, медали «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941 - 1945 гг.», «За победу над Японией».

После войны жил и работал на станции Котиково Вяземского района Хабаровского края. Работал дежурным по станции «Котиково». Женат на Чёрной (Пятниковой) Марии Федосеевне. Имеет 4 детей.

Внучка Приступа Надежда Андреевна, бухгалтер нефтебазы

Васильев Егор
Михайлович

Черный Андрей Николаевич
(1925-2003)

Мой дедушка Черный Андрей Николаевич родился в Хабаровском крае. Участвовал в боевых действиях с июня 1943 года по сентябрь 1945 года на фронтах Великой Отечественной войны в составе 23 подвижной снаряжательной мастерской. Ремонтник, рядовой. Награждён: орден Отечественной войны II степени, медали «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941 - 1945 гг.», «За победу над Японией».

После войны жил и работал на станции Котиково Вяземского района Хабаровского края. Работал дежурным по станции «Котиково». Женат на Чёрной (Пятниковой) Марии Федосеевне. Имеет 4 детей.

Внучка Приступа Надежда Андреевна, бухгалтер нефтебазы

Васильев Егор Михайлович
(1914-1971)

Мой дед Егор Михайлович родился в 1914 году в с.Чукар, Нюрбинского района. Образование 5 классов. Работал бригадиром госсортоучастка. Призван 01 сентября 1941 г. Участник войны с фашисткой Германией. Гвардии рядовой 995 сп. 2 гвардейской бригады Северо-Западного фронта, стрелок. Принимал участие в боях в районе Старой Руссы. Тяжело ранен 03.04.1942 г. Уволен по ранению 11.08.1942 г. После возвращения на родину работал бригадиром, рабочим. Награжден медалью «За боевые заслуги», «За победу над Германией». Умер 16.06.1971 г.

Внук Васильев Александр Егорович, архивариус

Васильев Николай
Васильевич

Васильев Николай Васильевич
(1922-1965)

Мой дед Николай Васильевич родился в 1922 г. в с. Нюрбачан, Нюрбинского района. Образование начальное. Призван в 1943 г., принимал участие в войне против с Японской империей, рядовой 222 танкового полка, полка Забайкальского фронта, стрелок. Демобилизован в 1946 г. После войны работал счетоводом в колхозе, был депутатом сельсовета. Умер в 1965 г.

Внук Васильев Александр Егорович, архивариус

Степанов Тимофей
Илларионович

Васильев Егор Михайлович
(1914-1971)

Мой дед Егор Михайлович родился в 1914 году в с.Чукар, Нюрбинского района. Образование 5 классов. Работал бригадиром госсортоучастка. Призван 01 сентября 1941 г. Участник войны с фашисткой Германией. Гвардии рядовой 995 сп. 2 гвардейской бригады Северо-Западного фронта, стрелок. Принимал участие в боях в районе Старой Руссы. Тяжело ранен 03.04.1942 г. Уволен по ранению 11.08.1942 г. После возвращения на родину работал бригадиром, рабочим. Награжден медалью «За боевые заслуги», «За победу над Германией». Умер 16.06.1971 г.

Внук Васильев Александр Егорович, архивариус

Васильев Николай Васильевич
(1922-1965)

Мой дед Николай Васильевич родился в 1922 г. в с. Нюрбачан, Нюрбинского района. Образование начальное. Призван в 1943 г., принимал участие в войне против с Японской империей, рядовой 222 танкового полка, полка Забайкальского фронта, стрелок. Демобилизован в 1946 г. После войны работал счетоводом в колхозе, был депутатом сельсовета. Умер в 1965 г.

Внук Васильев Александр Егорович, архивариус

Степанов Тимофей Илларионович
(1914- 1979)

Моего дедушку по линии мамы зовут Степанов Тимофей Илларионович. Он родился в 1914 году в Нюрбинском улусе Мальджагарском наслеге. Имел 4 детей: два сына и две дочери. Во время войны работал военным портным. Занимался пошивом военной формы: рубашки, гимнастерки, кители и шинели. Воевал до конца войны до 1945 года. Участник русско-японской войны. После войны работал завхозом в Нюрбинском районе. Награжден медалью «За победу над Германией» и «За победу над Японией». Его имя вошло в книгу «Память», книга-мемориал, посвященный воинам-якутянам РС(Я), 1995 г. Мы с семьей ежегодно участвуем в акции Бессмертный полк.

Внук Ким Иннокентий Иннокентьевич, старший оператор АЗС Нюрба

Степанов Гаврил
Николаевич

Степанов Гаврил Николаевич
(1920-1987)

Мин эһэм Гаврил Николаевич Ыстапаановтар дьиэ-кэргэн орто уоллара. Гаврил кыра оҕо эрдэҕиттэн дьонугар көмөлөһөн, үлэни таптыыр буола улааппыта. Араас үлэни түргэнник хаачыстыбалаахтык толорорунан үөлээннэхтэриттэн чорбойоро. 1934 сыллаахха “Күүс холбоһук” колхоз колхозтааҕа. Кэлин “Күүс түмсүү” колхоһу кытта холбоһон “Үүнүү” колхоз буолбута. Степанов Г.Н. “Үүнүү” колхозка үлэлии сылдьан 1942 с. бэс ыйын 20 күнүгэр Ийэ дойду көмүскэлигэр ынырыллыбыта. Лена өрүс устун “Москва” борохуотунан, Заярскайга автомашинанан, онтон Ангара устун борохуотунан Иркутск-2 тиийбиттэрэ. Иркутскайтан тимир суолунан “Чеберкуль”станцияҕа (Урал) сүөкэнэн ый курдук военнай үөрэххэ үөрэнэн баран, военнай присяга биэрэн 243 стрелковай полк 2-с стрелковай батальон стрелогунан фроҥҥа ыытыллар. Балаҕан ыйын саҥатыгар 1942 сыл Сталинград фронугар сэриигэ киирэр. Сэриигэ киирэн иһэн Степанов Г.Н. атаҕар бааһыран тыылга тахсар. Дьоно бара тураллар, Степанов Г.Н. Казань куоракка 2 ый госпитальга эмтэнэр.. Үтүөрэн тахсан баран ахсынньы ый 1 күнүгэр 1942 с. 102 оһуобай сапернай рота састаабыгар киирсэн Ленинградскай фроҥҥа атаарыллар. Ленинград куорат таһыгар сапер үөрэҕэр үөрэнэр. Үөрэнэр, туттар тэрилэ миноискатель, лаппаакы, сүгэ, боробулуоха, быһар чыскы. Тохсунньу саҥатыгар сэриигэ киирэр. Манна биир түгэҥҥэ 11 буолан 3 күн устата хаар, самыыр анныгар аһаабакка-сиэбэккэ сылдьыбыта. Нева өрүһү туораан атаакаҕа киирбиттэр. Онно тохсунньу ый 16 күнүгэр 1943 сыллаахха иккиһин баас ылан Ленинградка госпитальга сытар. 1943 сыл кулун тутар 7 күнүгэр үтүөрэн 36 саппаас стрелковай биригээдэ миномётнай ротатыгар миномётчик быһыытынан сэриигэ киирэр. 1943 сыл от ыйын 16 күнүгэр аттыгар миинэ эстэн, атаҕар үс сиринэн, илиитигэр уонна уҥа өттүгэр барыта биэс сиринэн бааһырар. Ленинград куоракка уон биэс хонук эмтэнэн, Кемерово куоракка салгыы эмтэнэн, аҥаар илиитэ төрдүттэн суох буолан, иккис группалаах инбэлиит буолан дойдутугар эргиллэр.

Гаврил Николаевич сэриигэ 1942 сыл бэс ыйыгар ыҥырыллыбыт. Бэрдьигэстээх сайылыкка фроҥҥа барааччылар мустубуттар: биһиги дьоммут, төҥүлүлэр, чурапчылар – элбэх киһи түмсүбүт. Бэрдьигэстээх оччолорго син элбэх ыаллаах сир эбит. Барар-кэлэр суол кытыыта буолан, элбэх киһи сылдьар сирэ. Урут даҕаны, билигин даҕаны. Оттон күөлэ... Эбэ барахсан сэрии кэмигэр балыгынан аһатан дьонун-сэргэтин абыраабыта дииллэр. Дьэ Хабырыыстаах манна мустубуттар. Чурапчылары, Төҥүлүлэри күүтэн баран, барааччылары атаарар миитин оҥорбуттар. Онно барааччылар ортолоругар Сыымахтан Ф.К.Попов баара үһү. Ити сиргэ Гаврил Николаевич памятник туруоруон баҕарар эбит да, кыаллыбатах. Кэлэр көлүөнэлэр, баҕар, оҥоруохтара диирэ үһү.

Фроҥҥа баран иһэн, Иркутскай куоракка убайын Миитэрэйи ыы муннугар көрсө биэрбит. Убайа бааһыран дойдутугар төннөн кэлэн иһэрэ үһү. Сэрии хайдаҕын этинэн-хаанынан билбит киһи быраатыгар элбэҕи сүбэлээн, алҕаан атаарбыт.

Хабырыыс маҥнайгы сэриитин Сталинград куораттан саҕалаабыт. Мамаев курган диэн үрдэлгэ 30-ча буолан төгүрүктээһиҥҥэ түбэспиттэр. 2 суукка хаайтаран олорбуттар. Хата, кинилэр дьоллоругар, разведчиктар роталара түбэһэ кэлэн, төгүрүктээһинтэн быыһаммыттар. Ол тахсан иһэн, өстөөх засадатыгар түбэһэн, атаҕар араанньа буолбут. Аны ол разведчиктар роталарын начальнига эмиэ бааһырбыт эбит. Ону Хабырыыс сыһан-соһон сэрии хонуутуттан таһаарбыт. Командир эдэр соҕус саас ортолоох нуучча киһитэ эбит. Икки атаҕар бааһырбыт. Кини өйүн сүтэрэ-сүтэрэ өйдөнөн, сирдээн, санитарнай пууҥҥа кэлбиттэр. Салгыы Казань куорат госпиталыгар эмтэммиттэр. Нуучча Хабырыыска сэрии толоонуттан таһаарбытын иһин махтаммыт аҕай. Табаарыһа Хабырыыһы саахымакка үөрэппит. Палааталары кэрийэ сылдьан саахыматтыыр буолбут. Киһитэ бааһа улахан буолан, салгыы атын куоракка эмкэ ыытар буолбуттар. Онно бырастыылаһан доҕоро Хабырыыска үрүҥ көмүс хамса бэлэхтээбит. Сэрии кэнниттэн мин эйигин хайаан да булуом диэн аадырыһын сурунан ылбыт.

19 саастааҕар бэйэтин нэһилиэгиттэн Петрова Анна Петровна эдэр кыыһы кэргэн ылан дьиэ-уот тэриммитэ, олох оҥостуммута. Сэрииттэн кэлэн баран уол оҕоломмуттара. Дьоно-сэргэтэ Хабырыыс сэрииттэн төһө да аҥаар илиилээх кэллэр, туох да үлэттэн толлубакка үлэлээн иһэрэ диэн кэпсииллэр. Аҥаар илиилээх киһи сүрдээх уус туттуулааҕын, дьиэ тутарын, мас суорарын сөҕөллөрө. Үгүс наҕараадалаах. Улахана – «Үлэ Кыһыл Знамята» орден.

Сиэнэ Черноградская Дария Константиновна

Павлов Петр
Иванович

Степанов Гаврил Николаевич
(1920-1987)

Мин эһэм Гаврил Николаевич Ыстапаановтар дьиэ-кэргэн орто уоллара. Гаврил кыра оҕо эрдэҕиттэн дьонугар көмөлөһөн, үлэни таптыыр буола улааппыта. Араас үлэни түргэнник хаачыстыбалаахтык толорорунан үөлээннэхтэриттэн чорбойоро. 1934 сыллаахха “Күүс холбоһук” колхоз колхозтааҕа. Кэлин “Күүс түмсүү” колхоһу кытта холбоһон “Үүнүү” колхоз буолбута. Степанов Г.Н. “Үүнүү” колхозка үлэлии сылдьан 1942 с. бэс ыйын 20 күнүгэр Ийэ дойду көмүскэлигэр ынырыллыбыта. Лена өрүс устун “Москва” борохуотунан, Заярскайга автомашинанан, онтон Ангара устун борохуотунан Иркутск-2 тиийбиттэрэ. Иркутскайтан тимир суолунан “Чеберкуль”станцияҕа (Урал) сүөкэнэн ый курдук военнай үөрэххэ үөрэнэн баран, военнай присяга биэрэн 243 стрелковай полк 2-с стрелковай батальон стрелогунан фроҥҥа ыытыллар. Балаҕан ыйын саҥатыгар 1942 сыл Сталинград фронугар сэриигэ киирэр. Сэриигэ киирэн иһэн Степанов Г.Н. атаҕар бааһыран тыылга тахсар. Дьоно бара тураллар, Степанов Г.Н. Казань куоракка 2 ый госпитальга эмтэнэр.. Үтүөрэн тахсан баран ахсынньы ый 1 күнүгэр 1942 с. 102 оһуобай сапернай рота састаабыгар киирсэн Ленинградскай фроҥҥа атаарыллар. Ленинград куорат таһыгар сапер үөрэҕэр үөрэнэр. Үөрэнэр, туттар тэрилэ миноискатель, лаппаакы, сүгэ, боробулуоха, быһар чыскы. Тохсунньу саҥатыгар сэриигэ киирэр. Манна биир түгэҥҥэ 11 буолан 3 күн устата хаар, самыыр анныгар аһаабакка-сиэбэккэ сылдьыбыта. Нева өрүһү туораан атаакаҕа киирбиттэр. Онно тохсунньу ый 16 күнүгэр 1943 сыллаахха иккиһин баас ылан Ленинградка госпитальга сытар. 1943 сыл кулун тутар 7 күнүгэр үтүөрэн 36 саппаас стрелковай биригээдэ миномётнай ротатыгар миномётчик быһыытынан сэриигэ киирэр. 1943 сыл от ыйын 16 күнүгэр аттыгар миинэ эстэн, атаҕар үс сиринэн, илиитигэр уонна уҥа өттүгэр барыта биэс сиринэн бааһырар. Ленинград куоракка уон биэс хонук эмтэнэн, Кемерово куоракка салгыы эмтэнэн, аҥаар илиитэ төрдүттэн суох буолан, иккис группалаах инбэлиит буолан дойдутугар эргиллэр.

Гаврил Николаевич сэриигэ 1942 сыл бэс ыйыгар ыҥырыллыбыт. Бэрдьигэстээх сайылыкка фроҥҥа барааччылар мустубуттар: биһиги дьоммут, төҥүлүлэр, чурапчылар – элбэх киһи түмсүбүт. Бэрдьигэстээх оччолорго син элбэх ыаллаах сир эбит. Барар-кэлэр суол кытыыта буолан, элбэх киһи сылдьар сирэ. Урут даҕаны, билигин даҕаны. Оттон күөлэ... Эбэ барахсан сэрии кэмигэр балыгынан аһатан дьонун-сэргэтин абыраабыта дииллэр. Дьэ Хабырыыстаах манна мустубуттар. Чурапчылары, Төҥүлүлэри күүтэн баран, барааччылары атаарар миитин оҥорбуттар. Онно барааччылар ортолоругар Сыымахтан Ф.К.Попов баара үһү. Ити сиргэ Гаврил Николаевич памятник туруоруон баҕарар эбит да, кыаллыбатах. Кэлэр көлүөнэлэр, баҕар, оҥоруохтара диирэ үһү.

Фроҥҥа баран иһэн, Иркутскай куоракка убайын Миитэрэйи ыы муннугар көрсө биэрбит. Убайа бааһыран дойдутугар төннөн кэлэн иһэрэ үһү. Сэрии хайдаҕын этинэн-хаанынан билбит киһи быраатыгар элбэҕи сүбэлээн, алҕаан атаарбыт.

Хабырыыс маҥнайгы сэриитин Сталинград куораттан саҕалаабыт. Мамаев курган диэн үрдэлгэ 30-ча буолан төгүрүктээһиҥҥэ түбэспиттэр. 2 суукка хаайтаран олорбуттар. Хата, кинилэр дьоллоругар, разведчиктар роталара түбэһэ кэлэн, төгүрүктээһинтэн быыһаммыттар. Ол тахсан иһэн, өстөөх засадатыгар түбэһэн, атаҕар араанньа буолбут. Аны ол разведчиктар роталарын начальнига эмиэ бааһырбыт эбит. Ону Хабырыыс сыһан-соһон сэрии хонуутуттан таһаарбыт. Командир эдэр соҕус саас ортолоох нуучча киһитэ эбит. Икки атаҕар бааһырбыт. Кини өйүн сүтэрэ-сүтэрэ өйдөнөн, сирдээн, санитарнай пууҥҥа кэлбиттэр. Салгыы Казань куорат госпиталыгар эмтэммиттэр. Нуучча Хабырыыска сэрии толоонуттан таһаарбытын иһин махтаммыт аҕай. Табаарыһа Хабырыыһы саахымакка үөрэппит. Палааталары кэрийэ сылдьан саахыматтыыр буолбут. Киһитэ бааһа улахан буолан, салгыы атын куоракка эмкэ ыытар буолбуттар. Онно бырастыылаһан доҕоро Хабырыыска үрүҥ көмүс хамса бэлэхтээбит. Сэрии кэнниттэн мин эйигин хайаан да булуом диэн аадырыһын сурунан ылбыт.

19 саастааҕар бэйэтин нэһилиэгиттэн Петрова Анна Петровна эдэр кыыһы кэргэн ылан дьиэ-уот тэриммитэ, олох оҥостуммута. Сэрииттэн кэлэн баран уол оҕоломмуттара. Дьоно-сэргэтэ Хабырыыс сэрииттэн төһө да аҥаар илиилээх кэллэр, туох да үлэттэн толлубакка үлэлээн иһэрэ диэн кэпсииллэр. Аҥаар илиилээх киһи сүрдээх уус туттуулааҕын, дьиэ тутарын, мас суорарын сөҕөллөрө. Үгүс наҕараадалаах. Улахана – «Үлэ Кыһыл Знамята» орден.

Сиэнэ Черноградская Дария Константиновна

Павлов Петр Иванович
(1921-2018)

Мой дедушка Павлов Петр Иванович родился 27 декабря 1921 года в Эргисском наслеге Западно-Кангаласского улуса. Окончив школу в Покровске, а затем курс учителей работал учителем в Качикатской школе, затем инструктором земельного отдела райисполкома. В июне 1942 года ушел воевать добровольцем в возрасте 21 года, оставив семью, во начальной время войны был трижды ранен. За проявленное мужество в боях на фронтах Белоруссии награжден медалью «За отвагу». Демобилизовавшись осенью 1945 года, он вернулся домой на родину и продолжил свою работу. На войне он навидался всякого, многое понял, что в жизни есть добро и зло, горе и счастье. Трудности не сломили его, а закалили характер, усилили тягу к жизни, научили преодолевать трудности.

После войны Якутский обком партии направил дедушку в арктический Усть-Янский район село Казачье. Там он был назначен заведующим отделом сельского хозяйства Усть-Янского райкома КПСС где проработал три года. В 1951 году дедушка встретил нашу бабушку Тамару Иннокентьевну, они полюбили друг друга с первого взгляда и поженились. В Устьянье по достоинству отметили деловые и человеческие качества моего дедушки. По решению бюро партии он был направлен на обучение в областную советско-партийную школу. По окончании партийной школы бюро обкома КПСС направило его в Момский район, где он был избран освобожденным секретарем партийного комитета колхоза «Победа». Затем через пару лет, был утвержден редактором районной газеты «Социализм кыайыыта» (Победа социализма), где работал еще два года.

Самым памятным моментом жизни моего дедушки стал период, когда он работал директором совхоза «Момский». Он руководил коллективом данного совхоза в течение 21 года (1962-1983 гг.). Его творческий подход в работе способствовал решению многих сложных задач. Люди ценили его честность, порядочность и человечность. В годы работы дедушки в качестве директора, совхоз «Момский» стал одним из передовых совхозов республики, был лидером производства. По итогам VIII пятилетки (1966-1970 гг.) совхоз «Момский» вошел в число лучших совхозов Якутской АССР, стал победителем Всесоюзного социалистического соревнования. К дедушке по работе часто приезжали гости не только из районов республики, но и из различных городов России и зарубежных стран. Так в 70-е годы к дедушке приезжала японская делегация. Японцы по итогам поездки выпустили красивую книгу о дедушке и совхозе «Момский» , а также отправили приглашение в Японию. Также из знаменательных событий стоит отметить приезд космонавта Егорова и московских журналистов. За успехи на трудовом поприще дедушка был награжден Почетным знаком ЦК, КПСС, Совета министров, ВСПЦПС «50 лет СССР». Он удостоен ордена Ленина, избирался делегатом XXIV съезда КПСС.

Дедушка и бабушка являются для меня ярким примером жизнелюбия и трудолюбия. В их семье воспиталось 9 детей. Вся нелегкая работа по воспитанию детей ложилась на плечи бабушки, так как дедушка практически каждый день находился на работе. Хрупкие руки бабушки никогда не знали устали. Моя мама Корякина Любовь Петровна, с теплотой вспоминает свое детство. Благодаря трудолюбию бабушки и усилиям дедушки, в доме был достаток, было всегда тепло уютно и чисто. Дети носили сшитые ею нарядные платья, костюмы, даже шубы и руковицы. Бабушка является ветераном тыла и труда. До сих пор, а ей сейчас уже 89 лет, занимается хозяйством, увлекается шитьем и вышиванием, помогала во всем дедушке потерявшему полностью зрение 17 лет назад.

Не смотря на возраст в 97 лет, мой дедушка всегда оставался в курсе всех событий. Всегда слушал радио. Что у него не спросишь, он всегда все знал, имел собственное мнение и являлся очень интересным собеседником. Каждое утро и вечер он ходил по 3 км в день во дворе дачи, делал зарядку. Как и раньше он остается для всех уважаемым человеком, к нему часто приезжали близкие и друзья.

Каждый год 9 мая мы собираемся на природе. Дедушка с бабушкой в этот праздничный день вручали младшим внукам и правнукам свои премии за успехи в учебе, спорте, работе. Они знали обо всех увлечениях своих внуков и правнуков, для вручения таких наград они учредили свой семейный фонд. Сейчас эта добрая традиция сохранилась, именные премии дедушки получают внуки и правнуки от нашей бабушки.

Для всех наших родственников дедушка с бабушкой являлись самыми главными людьми. Наши отношения базируются на взаимной поддержке и уважении именно благодаря их правильному, созидательному труду и воспитанию наших родителей. Дедушка ушел как настоящий стойкий солдат – 23 февраля 2018 года на 97 году жизни. Я всегда буду следовать примеру своего дедушки и надеюсь что любовь к труду, дому, забота друг о друге, порядочность и честность испокон веков будет переходить к детям, внукам и правнукам в нашей семье.

Внук Корякин Андрей Владимирович, начальник юридического отдела

Сергеев Николай
Антонович

Степанов Гаврил Николаевич
(1920-1987)

Мин эһэм Гаврил Николаевич Ыстапаановтар дьиэ-кэргэн орто уоллара. Гаврил кыра оҕо эрдэҕиттэн дьонугар көмөлөһөн, үлэни таптыыр буола улааппыта. Араас үлэни түргэнник хаачыстыбалаахтык толорорунан үөлээннэхтэриттэн чорбойоро. 1934 сыллаахха “Күүс холбоһук” колхоз колхозтааҕа. Кэлин “Күүс түмсүү” колхоһу кытта холбоһон “Үүнүү” колхоз буолбута. Степанов Г.Н. “Үүнүү” колхозка үлэлии сылдьан 1942 с. бэс ыйын 20 күнүгэр Ийэ дойду көмүскэлигэр ынырыллыбыта. Лена өрүс устун “Москва” борохуотунан, Заярскайга автомашинанан, онтон Ангара устун борохуотунан Иркутск-2 тиийбиттэрэ. Иркутскайтан тимир суолунан “Чеберкуль”станцияҕа (Урал) сүөкэнэн ый курдук военнай үөрэххэ үөрэнэн баран, военнай присяга биэрэн 243 стрелковай полк 2-с стрелковай батальон стрелогунан фроҥҥа ыытыллар. Балаҕан ыйын саҥатыгар 1942 сыл Сталинград фронугар сэриигэ киирэр. Сэриигэ киирэн иһэн Степанов Г.Н. атаҕар бааһыран тыылга тахсар. Дьоно бара тураллар, Степанов Г.Н. Казань куоракка 2 ый госпитальга эмтэнэр.. Үтүөрэн тахсан баран ахсынньы ый 1 күнүгэр 1942 с. 102 оһуобай сапернай рота састаабыгар киирсэн Ленинградскай фроҥҥа атаарыллар. Ленинград куорат таһыгар сапер үөрэҕэр үөрэнэр. Үөрэнэр, туттар тэрилэ миноискатель, лаппаакы, сүгэ, боробулуоха, быһар чыскы. Тохсунньу саҥатыгар сэриигэ киирэр. Манна биир түгэҥҥэ 11 буолан 3 күн устата хаар, самыыр анныгар аһаабакка-сиэбэккэ сылдьыбыта. Нева өрүһү туораан атаакаҕа киирбиттэр. Онно тохсунньу ый 16 күнүгэр 1943 сыллаахха иккиһин баас ылан Ленинградка госпитальга сытар. 1943 сыл кулун тутар 7 күнүгэр үтүөрэн 36 саппаас стрелковай биригээдэ миномётнай ротатыгар миномётчик быһыытынан сэриигэ киирэр. 1943 сыл от ыйын 16 күнүгэр аттыгар миинэ эстэн, атаҕар үс сиринэн, илиитигэр уонна уҥа өттүгэр барыта биэс сиринэн бааһырар. Ленинград куоракка уон биэс хонук эмтэнэн, Кемерово куоракка салгыы эмтэнэн, аҥаар илиитэ төрдүттэн суох буолан, иккис группалаах инбэлиит буолан дойдутугар эргиллэр.

Гаврил Николаевич сэриигэ 1942 сыл бэс ыйыгар ыҥырыллыбыт. Бэрдьигэстээх сайылыкка фроҥҥа барааччылар мустубуттар: биһиги дьоммут, төҥүлүлэр, чурапчылар – элбэх киһи түмсүбүт. Бэрдьигэстээх оччолорго син элбэх ыаллаах сир эбит. Барар-кэлэр суол кытыыта буолан, элбэх киһи сылдьар сирэ. Урут даҕаны, билигин даҕаны. Оттон күөлэ... Эбэ барахсан сэрии кэмигэр балыгынан аһатан дьонун-сэргэтин абыраабыта дииллэр. Дьэ Хабырыыстаах манна мустубуттар. Чурапчылары, Төҥүлүлэри күүтэн баран, барааччылары атаарар миитин оҥорбуттар. Онно барааччылар ортолоругар Сыымахтан Ф.К.Попов баара үһү. Ити сиргэ Гаврил Николаевич памятник туруоруон баҕарар эбит да, кыаллыбатах. Кэлэр көлүөнэлэр, баҕар, оҥоруохтара диирэ үһү.

Фроҥҥа баран иһэн, Иркутскай куоракка убайын Миитэрэйи ыы муннугар көрсө биэрбит. Убайа бааһыран дойдутугар төннөн кэлэн иһэрэ үһү. Сэрии хайдаҕын этинэн-хаанынан билбит киһи быраатыгар элбэҕи сүбэлээн, алҕаан атаарбыт.

Хабырыыс маҥнайгы сэриитин Сталинград куораттан саҕалаабыт. Мамаев курган диэн үрдэлгэ 30-ча буолан төгүрүктээһиҥҥэ түбэспиттэр. 2 суукка хаайтаран олорбуттар. Хата, кинилэр дьоллоругар, разведчиктар роталара түбэһэ кэлэн, төгүрүктээһинтэн быыһаммыттар. Ол тахсан иһэн, өстөөх засадатыгар түбэһэн, атаҕар араанньа буолбут. Аны ол разведчиктар роталарын начальнига эмиэ бааһырбыт эбит. Ону Хабырыыс сыһан-соһон сэрии хонуутуттан таһаарбыт. Командир эдэр соҕус саас ортолоох нуучча киһитэ эбит. Икки атаҕар бааһырбыт. Кини өйүн сүтэрэ-сүтэрэ өйдөнөн, сирдээн, санитарнай пууҥҥа кэлбиттэр. Салгыы Казань куорат госпиталыгар эмтэммиттэр. Нуучча Хабырыыска сэрии толоонуттан таһаарбытын иһин махтаммыт аҕай. Табаарыһа Хабырыыһы саахымакка үөрэппит. Палааталары кэрийэ сылдьан саахыматтыыр буолбут. Киһитэ бааһа улахан буолан, салгыы атын куоракка эмкэ ыытар буолбуттар. Онно бырастыылаһан доҕоро Хабырыыска үрүҥ көмүс хамса бэлэхтээбит. Сэрии кэнниттэн мин эйигин хайаан да булуом диэн аадырыһын сурунан ылбыт.

19 саастааҕар бэйэтин нэһилиэгиттэн Петрова Анна Петровна эдэр кыыһы кэргэн ылан дьиэ-уот тэриммитэ, олох оҥостуммута. Сэрииттэн кэлэн баран уол оҕоломмуттара. Дьоно-сэргэтэ Хабырыыс сэрииттэн төһө да аҥаар илиилээх кэллэр, туох да үлэттэн толлубакка үлэлээн иһэрэ диэн кэпсииллэр. Аҥаар илиилээх киһи сүрдээх уус туттуулааҕын, дьиэ тутарын, мас суорарын сөҕөллөрө. Үгүс наҕараадалаах. Улахана – «Үлэ Кыһыл Знамята» орден.

Сиэнэ Черноградская Дария Константиновна

Павлов Петр Иванович
(1921-2018)

Мой дедушка Павлов Петр Иванович родился 27 декабря 1921 года в Эргисском наслеге Западно-Кангаласского улуса. Окончив школу в Покровске, а затем курс учителей работал учителем в Качикатской школе, затем инструктором земельного отдела райисполкома. В июне 1942 года ушел воевать добровольцем в возрасте 21 года, оставив семью, во начальной время войны был трижды ранен. За проявленное мужество в боях на фронтах Белоруссии награжден медалью «За отвагу». Демобилизовавшись осенью 1945 года, он вернулся домой на родину и продолжил свою работу. На войне он навидался всякого, многое понял, что в жизни есть добро и зло, горе и счастье. Трудности не сломили его, а закалили характер, усилили тягу к жизни, научили преодолевать трудности.

После войны Якутский обком партии направил дедушку в арктический Усть-Янский район село Казачье. Там он был назначен заведующим отделом сельского хозяйства Усть-Янского райкома КПСС где проработал три года. В 1951 году дедушка встретил нашу бабушку Тамару Иннокентьевну, они полюбили друг друга с первого взгляда и поженились. В Устьянье по достоинству отметили деловые и человеческие качества моего дедушки. По решению бюро партии он был направлен на обучение в областную советско-партийную школу. По окончании партийной школы бюро обкома КПСС направило его в Момский район, где он был избран освобожденным секретарем партийного комитета колхоза «Победа». Затем через пару лет, был утвержден редактором районной газеты «Социализм кыайыыта» (Победа социализма), где работал еще два года.

Самым памятным моментом жизни моего дедушки стал период, когда он работал директором совхоза «Момский». Он руководил коллективом данного совхоза в течение 21 года (1962-1983 гг.). Его творческий подход в работе способствовал решению многих сложных задач. Люди ценили его честность, порядочность и человечность. В годы работы дедушки в качестве директора, совхоз «Момский» стал одним из передовых совхозов республики, был лидером производства. По итогам VIII пятилетки (1966-1970 гг.) совхоз «Момский» вошел в число лучших совхозов Якутской АССР, стал победителем Всесоюзного социалистического соревнования. К дедушке по работе часто приезжали гости не только из районов республики, но и из различных городов России и зарубежных стран. Так в 70-е годы к дедушке приезжала японская делегация. Японцы по итогам поездки выпустили красивую книгу о дедушке и совхозе «Момский» , а также отправили приглашение в Японию. Также из знаменательных событий стоит отметить приезд космонавта Егорова и московских журналистов. За успехи на трудовом поприще дедушка был награжден Почетным знаком ЦК, КПСС, Совета министров, ВСПЦПС «50 лет СССР». Он удостоен ордена Ленина, избирался делегатом XXIV съезда КПСС.

Дедушка и бабушка являются для меня ярким примером жизнелюбия и трудолюбия. В их семье воспиталось 9 детей. Вся нелегкая работа по воспитанию детей ложилась на плечи бабушки, так как дедушка практически каждый день находился на работе. Хрупкие руки бабушки никогда не знали устали. Моя мама Корякина Любовь Петровна, с теплотой вспоминает свое детство. Благодаря трудолюбию бабушки и усилиям дедушки, в доме был достаток, было всегда тепло уютно и чисто. Дети носили сшитые ею нарядные платья, костюмы, даже шубы и руковицы. Бабушка является ветераном тыла и труда. До сих пор, а ей сейчас уже 89 лет, занимается хозяйством, увлекается шитьем и вышиванием, помогала во всем дедушке потерявшему полностью зрение 17 лет назад.

Не смотря на возраст в 97 лет, мой дедушка всегда оставался в курсе всех событий. Всегда слушал радио. Что у него не спросишь, он всегда все знал, имел собственное мнение и являлся очень интересным собеседником. Каждое утро и вечер он ходил по 3 км в день во дворе дачи, делал зарядку. Как и раньше он остается для всех уважаемым человеком, к нему часто приезжали близкие и друзья.

Каждый год 9 мая мы собираемся на природе. Дедушка с бабушкой в этот праздничный день вручали младшим внукам и правнукам свои премии за успехи в учебе, спорте, работе. Они знали обо всех увлечениях своих внуков и правнуков, для вручения таких наград они учредили свой семейный фонд. Сейчас эта добрая традиция сохранилась, именные премии дедушки получают внуки и правнуки от нашей бабушки.

Для всех наших родственников дедушка с бабушкой являлись самыми главными людьми. Наши отношения базируются на взаимной поддержке и уважении именно благодаря их правильному, созидательному труду и воспитанию наших родителей. Дедушка ушел как настоящий стойкий солдат – 23 февраля 2018 года на 97 году жизни. Я всегда буду следовать примеру своего дедушки и надеюсь что любовь к труду, дому, забота друг о друге, порядочность и честность испокон веков будет переходить к детям, внукам и правнукам в нашей семье.

Внук Корякин Андрей Владимирович, начальник юридического отдела

Сергеев Николай Антонович
(1904-1981)

Мин эһэм Николай Антонович Чурапчы улууһун Мырыла нэһилиэгэр төрөөбүтэ. «Автономия 10 сыла» диэн колхозка хонуу үлэтигэр, кэлин кладовщигынан үлэлээбитэ.

1942с. бэс ыйын 20 күнүгэр. военкоматынан ыҥырыллан Кыһыл Армия кэккэтигэр атаарыллыбыта. Оройуонтан 500-тэн тахса киһи буолан барбыттара. Лена, Ангара өрүстэри теплоходунан айаннаан Иркутскайга тиийбиттэрэ. Иркутскайтан оччотооҕу Молотовскай уобалас "Юг" диэн станцияҕа диэри тимир суолунан айаннаан тиийбиттэрэ. "Юг" станцияттан 3-4 биэрэстэлээх Бершеть диэн байыаннай лааҕырга барбыттара. Олохтоох миэстэлэрин булбут курдуктара. Ол эрээри ый аҥара буолаат 35 саастарыттан үөһээлэри талан ылан Сталинград сэриитигэр атаарбыттара. Николай онно түбэһэн барбыта.

Сталинград 252-с стрелковай дивизия 982-с стрелковай полкатыгар түбэспитэ. Бииргэ кэлбит дьоннор бары бу полкаҕа кыттыбыттара. Сталинград иһин сэриигэ кытта сылдьан алтынньы 3 күнүгэр бааһырбыта. Госпитальга эмтэнэн үтүөрэн салгыы 19-с стрелковай полка 26-с бригадатыгар түбэһэн Курскайдааҕы сэриигэ киирсибитэ.

Уоттаах сэрии ортотугар сылдьан 1943 сыл атырдьах ыйын 18 күнүгэр мина оскуолкатынан ыараханнык иккистээн бааһырбыта, 5850 нүөмэрдээх госпитальга өр кэмҥэ эстэммитэ. Икки санныгар бааһырбыта үтүөрэн биэрбэтэҕэ. Икки илиитэ иккиэн кыайан тутуннарбат буолбута. Көнөн биэрбэтэҕэ. Инньэ гынан 1943 с. алтынньыга сэрии II-c группалаах инбэлиит буолан дойдутугар эргиллибитэ.

Дойдутугар кэлээт төһө даҕаны инбэлиитэ мэһэйдээбитин иһин колхоһугар, нэһилиэгэр араас эппиэттээх үлэлэргэ үлэлээбитэ. Үксүн матырыйааллары тутар-хабар, подотчуоттаах үлэҕэ үлэлээбитэ.

Уоллаах кыыс оҕолордоох.

Наҕараадалара: «Албан аат III степеннээх» орденнаах.

«Сталинград обороната» мэтээллээх.

Сиэнэ Сергеев Егор Егорович, Чурапчы АЗС оператора

Никитин Иннокентий
Афанасьевич

Сергеев Николай Антонович
(1904-1981)

Мин эһэм Николай Антонович Чурапчы улууһун Мырыла нэһилиэгэр төрөөбүтэ. «Автономия 10 сыла» диэн колхозка хонуу үлэтигэр, кэлин кладовщигынан үлэлээбитэ.

1942с. бэс ыйын 20 күнүгэр. военкоматынан ыҥырыллан Кыһыл Армия кэккэтигэр атаарыллыбыта. Оройуонтан 500-тэн тахса киһи буолан барбыттара. Лена, Ангара өрүстэри теплоходунан айаннаан Иркутскайга тиийбиттэрэ. Иркутскайтан оччотооҕу Молотовскай уобалас "Юг" диэн станцияҕа диэри тимир суолунан айаннаан тиийбиттэрэ. "Юг" станцияттан 3-4 биэрэстэлээх Бершеть диэн байыаннай лааҕырга барбыттара. Олохтоох миэстэлэрин булбут курдуктара. Ол эрээри ый аҥара буолаат 35 саастарыттан үөһээлэри талан ылан Сталинград сэриитигэр атаарбыттара. Николай онно түбэһэн барбыта.

Сталинград 252-с стрелковай дивизия 982-с стрелковай полкатыгар түбэспитэ. Бииргэ кэлбит дьоннор бары бу полкаҕа кыттыбыттара. Сталинград иһин сэриигэ кытта сылдьан алтынньы 3 күнүгэр бааһырбыта. Госпитальга эмтэнэн үтүөрэн салгыы 19-с стрелковай полка 26-с бригадатыгар түбэһэн Курскайдааҕы сэриигэ киирсибитэ.

Уоттаах сэрии ортотугар сылдьан 1943 сыл атырдьах ыйын 18 күнүгэр мина оскуолкатынан ыараханнык иккистээн бааһырбыта, 5850 нүөмэрдээх госпитальга өр кэмҥэ эстэммитэ. Икки санныгар бааһырбыта үтүөрэн биэрбэтэҕэ. Икки илиитэ иккиэн кыайан тутуннарбат буолбута. Көнөн биэрбэтэҕэ. Инньэ гынан 1943 с. алтынньыга сэрии II-c группалаах инбэлиит буолан дойдутугар эргиллибитэ.

Дойдутугар кэлээт төһө даҕаны инбэлиитэ мэһэйдээбитин иһин колхоһугар, нэһилиэгэр араас эппиэттээх үлэлэргэ үлэлээбитэ. Үксүн матырыйааллары тутар-хабар, подотчуоттаах үлэҕэ үлэлээбитэ.

Уоллаах кыыс оҕолордоох.

Наҕараадалара: «Албан аат III степеннээх» орденнаах.

«Сталинград обороната» мэтээллээх.

Сиэнэ Сергеев Егор Егорович, Чурапчы АЗС оператора

Никитин Иннокентий Афанасьевич
(1925-1993)

Мой дед уроженец с.Баягантай 3 Таттинского района. Призван в Советскую Армию в мае 1943 г. Получив повестку попал на трудовой военный фронт в 20-ый Бурятско-Монгольский конный депо. Работа заключалась в том, что из Монголии отправляли на фронт военных ездовых лошадей. В те годы было отправлено на западные и восточные фронта более тысячи лошадей. Рабочих рук не хватало было очень трудно, не спали по 3-4 дня, зимовали в летней одежде. Из-за трудных условий работы от холода и голода тяжело заболел. В начале мая 1945г был отправлен в госпиталь. В декабре 1945г был награжден медалью «За победу над Японией» и юбилейными медалями. После войны жил и работал в с.Черкех Алексеевского района ЯАССР. Мирное время работал в совхозе. Женат, имеет 6 детей.

Сиэнэ Власова Ия Николаевна, Ытык-Күөл АЗС оператора

Корякин Иван
Иннокентьевич

Корякин Иван Иннокентьевич
(1925-2005)

Мой дед Корякин Иван Иннокентьевич родился 5 мая 1925 года в I селе Малтанского наслега Орджоникидзевского района Якутской АССР. Ветеран Великой Отечественной войны, в армию призван в 1943 году, демобилизован в 1950. Имеет множество наград: «Орден Великой отечественной войны II степени», «За победу над Японией», «За доблестный труд», «В ознаменовании столетия со дня рождения В.И.Ленина», медаль Жукова «За доблестный труд в Великой отечественной войне» и юбилейные медали.

Сохранились воспоминания о былом, которые оставил дедушка после Великой Отечественной войны. Приведу некоторые выдержки из них:

«9 июля 1941 года всех мужиков взяли в армию. Старший брат только что окончил семь классов – его назначили бригадиром полеводческой бригады. Вскоре его тоже взяли в армию, меня назначили на его место.

В январе 1943 года объединили три маленьких колхоза. Меня избрали заместителем председателя. В то время руководить колхозом было очень трудно, не хватало рабочей силы. Нужно было организовывать все заново.

3 мая 1943 года меня тоже взяли в армию. Нас, сорок молодых ребят, отправили на восток, в 6-ю танковую армию Забайкальского военного округа. Окончил полковую школу, назначили командиром отделения в 111-й мотострелковый полк.

Войну начал в Монголии, двигались в направлении Маньчжурии до Большого Хингана правее озера Далайнор. В то время в этих местах стояло много японских частей. Наш взвод передали в головной отряд, дали танк Т-34, три пушки и пять мотоциклов. Со мной в отряде служили 6 земляков с Якутии. Наша задача была принять бой на ходу, нигде не останавливаться, только вперед, потому что основная сила дивизии двигалась не далеко от нас.

Границу переехали в 4 часа ночи, было очень темно, японцы встретили нас шквальным пулеметным огнем. В бою на границе было взято в плен 30 японских пограничников. Нам дали приказ двигаться дальше… »

После войны были нужны специалисты. Моего дедушку вместе с группой юношей и девушек отправили учиться в Свердловск в гидрометеошколу. Дедушка хорошо рисовал и занимался фотографией. В свердловской школе он был активистом, все стенгазеты и плакаты были оформлены им. После окончания СГМШ был направлен на северную станцию техником наблюдателем в село Томпо. В 1953 дедушка проходил курсы профилактического лечения в селе Абалах. Там он познакомился с бабушкой – Тарасовой Фаиной Андреевной, которая работала там медсестрой. Они решили связать свои судьбы. Бабушка смеясь вспоминала, как дед красочно описывал природу села Томпо, чтобы увезти ее туда.

Приехав туда, бабушка немного разочаровалась: поселок маленький, всего несколько домов. Но потом ей там понравилось. У их семьи было много друзей, потом они с теплом вспоминали года, что прожили в селе Томпо. Ведь именно там, на свет родились мой отец Владимир и мой дядя Александр.

Бабушка работала в маленькой больнице, но когда моему отцу исполнилось четыре года, деда перевели работать на метеостанцию по трассе Якутск-Томмот. Выехать оттуда можно было только на зимнике. Частыми гостями в их доме стали эвены, ночевавшие в тех местах со своими стадами оленей, и водители-транзитники, работавшие в тяжелых условиях тогдашних дорог. Шоферы нередко оставляли у дедушки сломавшиеся машины.

Затем, дедушка с бабушкой переехали в Якутск, где родилась моя тетя – Зинаида. В 1964 году деда направили работать начальником метеостанции в Крест-Хальджае, где он и проработал до самого выхода на пенсию. В детстве каждое лето мы с сестрой Женей приезжали к дедушке с бабушкой в Крест-Хальджай на теплоходе «Заря» по реке из поселка Хандыга. Я с большой теплотой вспоминаю эти дни, наши летние дни проходили на берегу реки. Сколько помню, дедушка с бабушкой с утра до вечера трудились по хозяйству, мы как могли им помогали. Дедушка часто рассказывал нам внукам о своей жизни делясь своим опытом, давал советы, прививал нас к труду и взаимовыручке. Дедушка был очень добрым человеком, односельчане уважали его. Он всегда переживал за наши неудачи и радовался, как ребенок, успехам.

Мой дедушка был удивительным человеком, достойным уважения, именно он воспитал во мне любовь к труду и достижении своей цели, я очень горжусь им и буду всегда с уважением помнить его. Мне сейчас его очень не хватает.

Внук Корякин Андрей Владимирович, начальник юридического отдела

Иванов Павел
Павлович

Никитин Иннокентий Афанасьевич
(1925-1993)

Мой дед уроженец с.Баягантай 3 Таттинского района. Призван в Советскую Армию в мае 1943 г. Получив повестку попал на трудовой военный фронт в 20-ый Бурятско-Монгольский конный депо. Работа заключалась в том, что из Монголии отправляли на фронт военных ездовых лошадей. В те годы было отправлено на западные и восточные фронта более тысячи лошадей. Рабочих рук не хватало было очень трудно, не спали по 3-4 дня, зимовали в летней одежде. Из-за трудных условий работы от холода и голода тяжело заболел. В начале мая 1945г был отправлен в госпиталь. В декабре 1945г был награжден медалью «За победу над Японией» и юбилейными медалями. После войны жил и работал в с.Черкех Алексеевского района ЯАССР. Мирное время работал в совхозе. Женат, имеет 6 детей.

Сиэнэ Власова Ия Николаевна, Ытык-Күөл АЗС оператора

Корякин Иван Иннокентьевич
(1925-2005)

Мой дед Корякин Иван Иннокентьевич родился 5 мая 1925 года в I селе Малтанского наслега Орджоникидзевского района Якутской АССР. Ветеран Великой Отечественной войны, в армию призван в 1943 году, демобилизован в 1950. Имеет множество наград: «Орден Великой отечественной войны II степени», «За победу над Японией», «За доблестный труд», «В ознаменовании столетия со дня рождения В.И.Ленина», медаль Жукова «За доблестный труд в Великой отечественной войне» и юбилейные медали.

Сохранились воспоминания о былом, которые оставил дедушка после Великой Отечественной войны. Приведу некоторые выдержки из них:

«9 июля 1941 года всех мужиков взяли в армию. Старший брат только что окончил семь классов – его назначили бригадиром полеводческой бригады. Вскоре его тоже взяли в армию, меня назначили на его место.

В январе 1943 года объединили три маленьких колхоза. Меня избрали заместителем председателя. В то время руководить колхозом было очень трудно, не хватало рабочей силы. Нужно было организовывать все заново.

3 мая 1943 года меня тоже взяли в армию. Нас, сорок молодых ребят, отправили на восток, в 6-ю танковую армию Забайкальского военного округа. Окончил полковую школу, назначили командиром отделения в 111-й мотострелковый полк.

Войну начал в Монголии, двигались в направлении Маньчжурии до Большого Хингана правее озера Далайнор. В то время в этих местах стояло много японских частей. Наш взвод передали в головной отряд, дали танк Т-34, три пушки и пять мотоциклов. Со мной в отряде служили 6 земляков с Якутии. Наша задача была принять бой на ходу, нигде не останавливаться, только вперед, потому что основная сила дивизии двигалась не далеко от нас.

Границу переехали в 4 часа ночи, было очень темно, японцы встретили нас шквальным пулеметным огнем. В бою на границе было взято в плен 30 японских пограничников. Нам дали приказ двигаться дальше… »

После войны были нужны специалисты. Моего дедушку вместе с группой юношей и девушек отправили учиться в Свердловск в гидрометеошколу. Дедушка хорошо рисовал и занимался фотографией. В свердловской школе он был активистом, все стенгазеты и плакаты были оформлены им. После окончания СГМШ был направлен на северную станцию техником наблюдателем в село Томпо. В 1953 дедушка проходил курсы профилактического лечения в селе Абалах. Там он познакомился с бабушкой – Тарасовой Фаиной Андреевной, которая работала там медсестрой. Они решили связать свои судьбы. Бабушка смеясь вспоминала, как дед красочно описывал природу села Томпо, чтобы увезти ее туда.

Приехав туда, бабушка немного разочаровалась: поселок маленький, всего несколько домов. Но потом ей там понравилось. У их семьи было много друзей, потом они с теплом вспоминали года, что прожили в селе Томпо. Ведь именно там, на свет родились мой отец Владимир и мой дядя Александр.

Бабушка работала в маленькой больнице, но когда моему отцу исполнилось четыре года, деда перевели работать на метеостанцию по трассе Якутск-Томмот. Выехать оттуда можно было только на зимнике. Частыми гостями в их доме стали эвены, ночевавшие в тех местах со своими стадами оленей, и водители-транзитники, работавшие в тяжелых условиях тогдашних дорог. Шоферы нередко оставляли у дедушки сломавшиеся машины.

Затем, дедушка с бабушкой переехали в Якутск, где родилась моя тетя – Зинаида. В 1964 году деда направили работать начальником метеостанции в Крест-Хальджае, где он и проработал до самого выхода на пенсию. В детстве каждое лето мы с сестрой Женей приезжали к дедушке с бабушкой в Крест-Хальджай на теплоходе «Заря» по реке из поселка Хандыга. Я с большой теплотой вспоминаю эти дни, наши летние дни проходили на берегу реки. Сколько помню, дедушка с бабушкой с утра до вечера трудились по хозяйству, мы как могли им помогали. Дедушка часто рассказывал нам внукам о своей жизни делясь своим опытом, давал советы, прививал нас к труду и взаимовыручке. Дедушка был очень добрым человеком, односельчане уважали его. Он всегда переживал за наши неудачи и радовался, как ребенок, успехам.

Мой дедушка был удивительным человеком, достойным уважения, именно он воспитал во мне любовь к труду и достижении своей цели, я очень горжусь им и буду всегда с уважением помнить его. Мне сейчас его очень не хватает.

Внук Корякин Андрей Владимирович, начальник юридического отдела

Иванов Павел Павлович
(1926-1997)

Мой отец Иванов Павел Павлович, уроженец 1-го Нахаринского наслега Мегинского района. В 1944 году был призван в ряды Советской Армии.

Воевал в составе III Украинского фронта, 529-го мотострелкового Фокшанского полка стрелком-наводчиком. Участвовал в операциях, имевших решающее значение в освобождении Венгрии, Румынии, Австрии. В конце апреля 1945 г. в районе австрийских Альп был ранен в ногу осколком минного снаряда. День Победы встретил в госпитале. После выздоровления домой вернулся не сразу. До октября 1946 года сражался с бандитскими формированиями – бандеровцами в Западной Украине.

За свои заслуги перед Отечеством Павел Павлович награжден Орденом Отечественной Войны II степени, медалями «За победу над Германией в ВОВ», «За взятие Будапешта», «За доблестный труд в ВОВ», а также всеми юбилейными медалями.

После войны работал в родном 1-м Нахаринском наслеге, затем в середине 50-х уехал в Булунский район. Там встретил свою супругу, они вместе работали в райпотребсоюзе. В начале 60-х годов приехали в с.Майя, работали в системе сельпо. В 1965 году переехали в поселок Нижний-Бестях, который стал для них родным. До ухода на фронт обучался в ФЗО на столяра, столярное мастерство пригодилось в дальнейшей жизни, умел перекладывать кирпичные печи- был мастером на все руки. В свободное время любимым занятием было чтение книг. Вместе с супругой Марией Алексеевной воспитали 3-х дочерей, помогали в воспитании четырех внуков и одной внучки.

16 февраля 1995 год внесен в «Книгу Почета Мегино-Кангаласского района»

Дочь Надежда Павловна Прохорова, делопроизводитель нефтебазы

Алексеев Алексей
Николаевич

Алексеев Алексей Николаевич
(1914-1982)

Мой дед Алексеев Алексей Николаевич уроженец II Жемконcкого наслега Орджоникидзевского (Хангаласского) района Якутской АССР.

Призван в Советскую армию летом 1942 года. Участвовал в составе 75 пехотной дивизии на Сталинградской битве. В уличных боях в городе-герое был тяжело ранен и комиссован в конце 1943 года.

После войны долгое время работал председателем колхоза, заведующим зверофермой.

Награды: медаль «За боевые заслуги», «За победу над Германией», «За доблестный труд в 1941-45 гг.», почётный знак «Отличник сельского хозяйства СССР» и многие юбилейные медали.

Имеет троих детей, многих внуков и правнуков.

Внук Александр Иванович Алексеев, оператор АЗС Жемкон

Копырин Егор
Семенович

Алексеев Алексей Николаевич
(1914-1982)

Мой дед Алексеев Алексей Николаевич уроженец II Жемконcкого наслега Орджоникидзевского (Хангаласского) района Якутской АССР.

Призван в Советскую армию летом 1942 года. Участвовал в составе 75 пехотной дивизии на Сталинградской битве. В уличных боях в городе-герое был тяжело ранен и комиссован в конце 1943 года.

После войны долгое время работал председателем колхоза, заведующим зверофермой.

Награды: медаль «За боевые заслуги», «За победу над Германией», «За доблестный труд в 1941-45 гг.», почётный знак «Отличник сельского хозяйства СССР» и многие юбилейные медали.

Имеет троих детей, многих внуков и правнуков.

Внук Александр Иванович Алексеев, оператор АЗС Жемкон

Копырин Егор Семенович
(1921-1994)

Мой дед, ветеран ВОВ, Копырин Егор Семенович, родился 01.01.1921 г. в Сыгатском наслеге с.Элэсин Усть-Алданского района.

Повестку получил 07.07.1943 г., по 1945 г. воевал с немецкими захватчиками стрелком в 649-м стрелковом полку. принимал участие в войне с Японией с 09.08.1945 по 03.09.1945. Член Коммунистической партии с 1954 г. C октября по сентябрь 1946 г. обучался в 53 школе младших авиаспециалистов. По окончании учебы был направлен в 777 истребительный авиационный полк мотористом поршневых авиаторов в звании сержанта. Демобилизован в марте 1947 г.

После войны работал в Усть-Алданском мясомолкомбинате приемщиком, в 1951 году после окончания курсов мастеров маслоделия работал технологом маслозавода. В 1969 году переехал в Мегино-Кангаласский район, до 1984 года работал на мясокомбинате. Умер в 1994 году. похоронен в с.Майя.

Награжден орденом «Отечественной войны II степени», медалями «За Победу над Японией», «Ветеран труда», юбилейными мадалями Вооруженных сил СССР и Победы в Великой Отечественной Войне.

Внук Евгений Семенович Кириллин, оператор котельной

Моржотов Роман
Иванович

Алексеев Алексей Николаевич
(1914-1982)

Мой дед Алексеев Алексей Николаевич уроженец II Жемконcкого наслега Орджоникидзевского (Хангаласского) района Якутской АССР.

Призван в Советскую армию летом 1942 года. Участвовал в составе 75 пехотной дивизии на Сталинградской битве. В уличных боях в городе-герое был тяжело ранен и комиссован в конце 1943 года.

После войны долгое время работал председателем колхоза, заведующим зверофермой.

Награды: медаль «За боевые заслуги», «За победу над Германией», «За доблестный труд в 1941-45 гг.», почётный знак «Отличник сельского хозяйства СССР» и многие юбилейные медали.

Имеет троих детей, многих внуков и правнуков.

Внук Александр Иванович Алексеев, оператор АЗС Жемкон

Копырин Егор Семенович
(1921-1994)

Мой дед, ветеран ВОВ, Копырин Егор Семенович, родился 01.01.1921 г. в Сыгатском наслеге с.Элэсин Усть-Алданского района.

Повестку получил 07.07.1943 г., по 1945 г. воевал с немецкими захватчиками стрелком в 649-м стрелковом полку. принимал участие в войне с Японией с 09.08.1945 по 03.09.1945. Член Коммунистической партии с 1954 г. C октября по сентябрь 1946 г. обучался в 53 школе младших авиаспециалистов. По окончании учебы был направлен в 777 истребительный авиационный полк мотористом поршневых авиаторов в звании сержанта. Демобилизован в марте 1947 г.

После войны работал в Усть-Алданском мясомолкомбинате приемщиком, в 1951 году после окончания курсов мастеров маслоделия работал технологом маслозавода. В 1969 году переехал в Мегино-Кангаласский район, до 1984 года работал на мясокомбинате. Умер в 1994 году. похоронен в с.Майя.

Награжден орденом «Отечественной войны II степени», медалями «За Победу над Японией», «Ветеран труда», юбилейными мадалями Вооруженных сил СССР и Победы в Великой Отечественной Войне.

Внук Евгений Семенович Кириллин, оператор котельной

Моржотов Роман Иванович
(1910-1985)

Мой дед Моржотов Роман Иванович родился в 1910-м году в Тыарасинском наслеrе. Он c детства приучен к тяжелой сельской работе. Помогал отцу на заготовке дров, летом как тогдашние дети работал на сенокосе. Он в 1931-м году стал председателям колхоза «Күөдүй». В колхозе он работал 3 года. 1934-1935 годах его отправили в Якутскую военно-национальную школу и с званием младший командир закончил учебу. После учебы он работал в районе начальником военного стола, председателем комитета физкультуры. Потом его предвинули на должность инструктора исполкома райсовета. С 1940-м году стал членом Коммунистической партии.

В Советскую Армию был призван 24 июня 1941-го года. Он служил в стрелковом взводе зам. командиром взвода и пулеметчиком. Здесь его назвали «мастером оружейником» за то, что он очень хорошо владел оружием. Сражаясь под Москвой ему командир автоматчиков сказал, что надо уничтожить врага с пулеметом, который был на вершине столба. Услышав приказ, он одним снарядом уничтожил пулемет. Тогда командир сказал с удивлением: «Вот золотой наводчик!». В этот день попал осколок снаряда в левую часть тела, его отправили в госпиталь. После лечения его отправили в Восточный фронт. Там он участвовал в сражениях против Японии. По маршруту Гоби-Хинган-Хайлар-Чанчунь. И в 1946-м году вернулся домой. На родине он работал в Ытык-Кюеле директором промкомбината, в Черкехе председателем сельпо, мясомолпроме, в противотуберкулёзном диспансере работал завхозом, последние годы продолжал работать в совхозе.

Награжден орденом Красной Звезды, медалями «За обороны Москвы», «За победы над Германией», «За победы над Японией», «20 лет победы ВОВ», «30 лет победы ВОВ», «50 лет вооруженных сил СССР».

Жирков Роман Иванович, Старший оператор АЗС Дюпся

Бочкарев Илья
Сергеевич

Моржотов Роман Иванович
(1910-1985)

Мой дед Моржотов Роман Иванович родился в 1910-м году в Тыарасинском наслеrе. Он c детства приучен к тяжелой сельской работе. Помогал отцу на заготовке дров, летом как тогдашние дети работал на сенокосе. Он в 1931-м году стал председателям колхоза «Күөдүй». В колхозе он работал 3 года. 1934-1935 годах его отправили в Якутскую военно-национальную школу и с званием младший командир закончил учебу. После учебы он работал в районе начальником военного стола, председателем комитета физкультуры. Потом его предвинули на должность инструктора исполкома райсовета. С 1940-м году стал членом Коммунистической партии.

В Советскую Армию был призван 24 июня 1941-го года. Он служил в стрелковом взводе зам. командиром взвода и пулеметчиком. Здесь его назвали «мастером оружейником» за то, что он очень хорошо владел оружием. Сражаясь под Москвой ему командир автоматчиков сказал, что надо уничтожить врага с пулеметом, который был на вершине столба. Услышав приказ, он одним снарядом уничтожил пулемет. Тогда командир сказал с удивлением: «Вот золотой наводчик!». В этот день попал осколок снаряда в левую часть тела, его отправили в госпиталь. После лечения его отправили в Восточный фронт. Там он участвовал в сражениях против Японии. По маршруту Гоби-Хинган-Хайлар-Чанчунь. И в 1946-м году вернулся домой. На родине он работал в Ытык-Кюеле директором промкомбината, в Черкехе председателем сельпо, мясомолпроме, в противотуберкулёзном диспансере работал завхозом, последние годы продолжал работать в совхозе.

Награжден орденом Красной Звезды, медалями «За обороны Москвы», «За победы над Германией», «За победы над Японией», «20 лет победы ВОВ», «30 лет победы ВОВ», «50 лет вооруженных сил СССР».

Жирков Роман Иванович, Старший оператор АЗС Дюпся

Бочкарев Илья Сергеевич
(1913-1993)

Мин хос эҺэм Бочкарев Илья Сергеевич, мин ийэбинэн хос эһэм суостаах сэрии биир бастыҥ саллаата буолар. Хос эһэм 1913 сыллаахха Дүпсүн улууһугар I Өспөх нэһилиэгэр күн сирин көрбүт. Отутус сыллардааҕы комсомол, «Үүнүү» колкоз ударнига. Оҕо сааһыттан сытыы-хотуу бэртээхэй спортсмен уол эбит. 1941 сыллаахха Советскай армияҕа атырдьах ыйыгар ыҥырыллан барбыт. Ити кэмҥэ комсомол чилиэнэ эбит. Кини Москваттан Эльбаҕа тиийэ сэриилэспит. Байыаннай идэтинэн минометчик эбит. Хос эһэм хорсуннук сылдьарын иһин төрөппүттэригэр 1942 сыл саҥатыгар «Большевик» хаһыахха бэчээттэммит: «Немецкай–фашисткай талабырдьыттары утары охсоһууга Бочкарев Илья хорсун уонна геройдуу быһыыны көрдөрөр. Кини бэргэн ытыытыттан хайы уйэ уонунан ахсааннаах оккупааннар өллүлэр. Уолгутун үчүгэйдик ииппиккитигэр махтал. Бочкарев билигин тыыннаах уонна доруобай, өстөөҕү хорсуннук кыдыйар». Ити курдук мин хос эһэм түөрт сыл түөрт ый устата кырыктаах кыргыһыыларга кыттыбыт, албан ааттаах суола Клин, Рогочев, Ржев, Калинин, Орел, Брянскай, Побрускай, Белосток, Минскэй куораттары босхолуур кыргыһыылары туораан ааспыт. Гвардия старшай сержана кини хорсун быһыыларын улуу Волга, Ловать, Днепр, Днестр, Лесна, Пруд, Гипрес, Одер өрүстэри туорааһыҥҥа көрдөрбүт. Кини Польшаны, илиҥҥи Пруссияны босхолоспут. Берлины ылсыбыт, Эльбаҕа тиийэн Улуу Кыайыы күнүн көрсүбүт. Сэрии толоонуттан эргиллэн кэлэн, кэргэн ылан 8 оҕоломмуттар. Билигин элбэх сиэннэринэн, хос сиэннэринэн, хос хос сиэннэринэн удьуорбут салҕанар. Колхозтар бөдөҥсүйбүттэрин кэннэ армия генерала Д.Д.Люлючиенко кинигэтигэр бэлиэтээбитин курдук «Октябрь» колхуоска партком секретарынан үлэлээбитэ. «Албан аат II, III степеннээх», «Кыьыл Сулус», «Аҕа дойду сэриитин I степеннээх» уордьаннардаах, «Хорсунун иһин», «Берлины ылааһын иһин», «Германияны кыайыы иһин» мэтээллэрдээх, Уус-Алдан улууһун Бочуоттаах гражданина. Хос эһэм мин төрүү иликпинэ күн сириттэн барбыта. Кини өлөр ыарыытыгар ыалдьа сытан биирдэ да ынчыктаабакка, ытаабакка өлбүтэ диэн дьонум кэпсииллэр. Хас саас аайы, Улуу Кыайыы үөрүүлээх бырааһынньыгар, хорсун саллаат, уордьаннаах хос эһэм, И. С. Бочкарев туһунан ахтан–санаан ааһабыт. Орто дойду олоҕун үөрүүтүн–хомолтотун этинэн-хаанынан билэн, итиини-тымныыны тулуйан, киһи буолбут аналын хорсуннук толорон барбыт. эһэбитинэн, хос эьээбитинэн кини ыччаттара киэн туттабыт.

Хос сиэнэ Геннадий Дмитриевич Бочкарев, Дүпсүн АЗС

Андросов Иван
Иванович

Андросов Иван Иванович
(1907-1944)

Мой дед Андросов Иван Иванович уроженец Баягинского наслега Таттинского улуса Родился 31 марта 1907 года. Был призван в ряды Советской Армии 5 июня 1943 года Чурапчинским РВК. Последнее место службы полевая почта 51557-к 2 отделение, это означает, что он лежал в госпитале. Воинское звание рядовой. После выздоровления попал в действующую армию и во время боя в марте 1944 г. пропал без вести.

Внук Андросов М.М., начальник АХО

Егоров Федот
Константинович

Бочкарев Илья Сергеевич
(1913-1993)

Мин хос эҺэм Бочкарев Илья Сергеевич, мин ийэбинэн хос эһэм суостаах сэрии биир бастыҥ саллаата буолар. Хос эһэм 1913 сыллаахха Дүпсүн улууһугар I Өспөх нэһилиэгэр күн сирин көрбүт. Отутус сыллардааҕы комсомол, «Үүнүү» колкоз ударнига. Оҕо сааһыттан сытыы-хотуу бэртээхэй спортсмен уол эбит. 1941 сыллаахха Советскай армияҕа атырдьах ыйыгар ыҥырыллан барбыт. Ити кэмҥэ комсомол чилиэнэ эбит. Кини Москваттан Эльбаҕа тиийэ сэриилэспит. Байыаннай идэтинэн минометчик эбит. Хос эһэм хорсуннук сылдьарын иһин төрөппүттэригэр 1942 сыл саҥатыгар «Большевик» хаһыахха бэчээттэммит: «Немецкай–фашисткай талабырдьыттары утары охсоһууга Бочкарев Илья хорсун уонна геройдуу быһыыны көрдөрөр. Кини бэргэн ытыытыттан хайы уйэ уонунан ахсааннаах оккупааннар өллүлэр. Уолгутун үчүгэйдик ииппиккитигэр махтал. Бочкарев билигин тыыннаах уонна доруобай, өстөөҕү хорсуннук кыдыйар». Ити курдук мин хос эһэм түөрт сыл түөрт ый устата кырыктаах кыргыһыыларга кыттыбыт, албан ааттаах суола Клин, Рогочев, Ржев, Калинин, Орел, Брянскай, Побрускай, Белосток, Минскэй куораттары босхолуур кыргыһыылары туораан ааспыт. Гвардия старшай сержана кини хорсун быһыыларын улуу Волга, Ловать, Днепр, Днестр, Лесна, Пруд, Гипрес, Одер өрүстэри туорааһыҥҥа көрдөрбүт. Кини Польшаны, илиҥҥи Пруссияны босхолоспут. Берлины ылсыбыт, Эльбаҕа тиийэн Улуу Кыайыы күнүн көрсүбүт. Сэрии толоонуттан эргиллэн кэлэн, кэргэн ылан 8 оҕоломмуттар. Билигин элбэх сиэннэринэн, хос сиэннэринэн, хос хос сиэннэринэн удьуорбут салҕанар. Колхозтар бөдөҥсүйбүттэрин кэннэ армия генерала Д.Д.Люлючиенко кинигэтигэр бэлиэтээбитин курдук «Октябрь» колхуоска партком секретарынан үлэлээбитэ. «Албан аат II, III степеннээх», «Кыьыл Сулус», «Аҕа дойду сэриитин I степеннээх» уордьаннардаах, «Хорсунун иһин», «Берлины ылааһын иһин», «Германияны кыайыы иһин» мэтээллэрдээх, Уус-Алдан улууһун Бочуоттаах гражданина. Хос эһэм мин төрүү иликпинэ күн сириттэн барбыта. Кини өлөр ыарыытыгар ыалдьа сытан биирдэ да ынчыктаабакка, ытаабакка өлбүтэ диэн дьонум кэпсииллэр. Хас саас аайы, Улуу Кыайыы үөрүүлээх бырааһынньыгар, хорсун саллаат, уордьаннаах хос эһэм, И. С. Бочкарев туһунан ахтан–санаан ааһабыт. Орто дойду олоҕун үөрүүтүн–хомолтотун этинэн-хаанынан билэн, итиини-тымныыны тулуйан, киһи буолбут аналын хорсуннук толорон барбыт. эһэбитинэн, хос эьээбитинэн кини ыччаттара киэн туттабыт.

Хос сиэнэ Геннадий Дмитриевич Бочкарев, Дүпсүн АЗС

Андросов Иван Иванович
(1907-1944)

Мой дед Андросов Иван Иванович уроженец Баягинского наслега Таттинского улуса Родился 31 марта 1907 года. Был призван в ряды Советской Армии 5 июня 1943 года Чурапчинским РВК. Последнее место службы полевая почта 51557-к 2 отделение, это означает, что он лежал в госпитале. Воинское звание рядовой. После выздоровления попал в действующую армию и во время боя в марте 1944 г. пропал без вести.

Внук Андросов М.М., начальник АХО

Егоров Федот Константинович
(1918-2002)

Мин эһэм Егоров Федот Константинович олунньу 28 күнүгэр 1918 сыллаахха Сунтаар оройуонун Тойбохой нэhилиэгэр 7 оҕолоох Егоровтар дьиэ кэргэттэригэр 3 оҕоннон төрөөбүтэ. Куокуну алын кылаас оскуолатын бүтэрбит уонна ыарахан олох кыаһылаан салгыы үөрэммэтэх. Онтон Бодойбоҕо көмүс хостуур бириискэтигэр старателинан уонна булчутунан үлэлээбит. 14 саастаах уолчаан сааһыгар тэҥэ суох кытыгыраһа, үлэһитэ, кыайыгаһа. Хамнаһынан ырбаахы, ыстаан, бурдук, чэй, табах атыылаһан дьонугар кэһиилэнэрэ.

«Интернационал» колхозка киирээтин кытта хонуу биригэдьииринэн анаабыттара. Үлэтэ-хамнаһа өрө көтөҕүллэн үлэлии сырыттаҕына фашистскай Германия сэриини биллэрбэккэ эрэ соһуччу Советскай Союзка саба түспүтүн туһунан иһитиннэрбиттэрэ.

Эһэм Федот 1942 сыллаахха быраата Ньукулайдыын Ийэ дойдуну көмүскүүр бэбиэскэни тутан, тапталлаах кэргэнин, кырачаан кыыһын Дуняны (мин ийэбин) хааллартаан ыраах айаҥҥа туруммуттара. Кинилэр Иркутскайынан эргийэн, Молотов станциятыгар тиийбиттэрэ. Эмискэ ыалдьан Молотов госпиталыгар киирэн 3 ый эмтэммит. Бу сыттаҕына чааһын дьонун, ол иһигэр быраатын Ньукулайы хайыһар биригээдэтигэр киллэрэн, Ильмен күөлгэ илдьэн суорума суоллаабыттара. 1943 сыл бэс ыйыгар Орел куорат иһин кыргыһыыга кыттан бастакы сүрэхтэниитин ылбыта. Ол курдук Орловскай, Брянскай, Смоленскай уобаластарынан, Белоруссиянан, Польшанан, Илиҥҥи Пруссиянан, Арҕаа Германия диэри сэриилэспитэ. Үһүс Белорусскай фронт 41-с стрелковай корпуһун сибээһин хааччыйар батальоҥҥа связист этэ. Онон мэлдьи инники сылдьара. Бу сылдьан эһэм бииргэ төрөөбүт убайа Тимофей суруга түргэнник кэлэриттэн сылыктаан уонна чугас 43-с гвардейскай минометнай полк баарын билэн, командирыттан көҥүллэтэн, Белоруссия Барановичи оройуонун Шинко дэриэбинэтигэр тиийэн күүс ылына тыылга тахсан олорор убайын көрсүбүтэ. «Ыраах сэриигэ сылдьан бииргэ төрөөбүт убайгын көрсөр наһаа да долгутуулааҕа – үөрүүлээҕэ», - диэн долгуйан олорон кэпсиирэ. Кини убайыттан быраата Николай Ильмень күөллээҕи кыргыһыыга баһаам элбэх сахалары кытта бииргэ сэриилэһэ сылдьан, сырдык тыына быстыбыт сураҕын сүрдээҕин харааста истибитэ. Сэриигэ бииргэ төрөөбүттэр көрсүһүүлэрэ олох сэдэх түбэлтэ буолуо.

Мантан көстөрүнэн эһэм сытыы, булугас өйдөөх, киирбит-тахсыбыт, хорсун санаалаах, санаабытын толорор идэлээх эбит. Сэриигэ сылдьан партия кэккэтигэр киирбитэ. 2 төгүл бааһырбыт, эмтэнэн үтүөрэн инники кэккэҕэ киирсэн иһэр эбит.

Эһэм сэриигэ бойобуой доҕотторун сүтэрии хомолтотун билбитэ. Киниэхэ чуваш доҕоро Александр Васильевич Рыбаков күүс-көмө буолбутун, өлүүттэн быыһаабытын махтанан кэпсиирэ.

Чебоксары куоракка олорор Рыбаковтуун сибээһи быспакка, өр кэмҥэ суруйсубуттара. Иккитэ баран күүлэйдээн кэлбиттэрэ.

Сэриигэ сылдьан «Хорсунун иһин», «Бойобуой үтүөлэрин иһин» «Германияны кыайыы», «Берлины ылыы», «Кенингсбери ылыы» уонна да атын мэтээллэринэн, «Кыһыл сулус» орденынан наҕараадаламмыта. Соҕуруулуу – Арҕаа Берлин операциятыгар кыттан, 1945 сыл ыам ыйын 16 күнүгэр сэриини түмүктээбитэ.

1946 сыллаахха ыам ыйыгар дойдутугар кэлбитэ. Оччотооҕу айгыраабыт олоҕу чөлүгэр түһэриигэ туох баар күүһүн-уоҕун, билиитин-сатабылын биэрэн, 78 сааһыгар диэри илиитин үлэттэн араарбатаҕа. Ферма сэбиэдиссэйиттэн саҕалаан, отделение управляющайынан үлэлээбитэ. Кэнники сылгы иитиитин салаата хаалбытыгар тылланан туран сылгыһытынан барбыта. Бу салааны өрө тардан, тутуу бөҕөтүн ыытан, оройуоҥҥа, республикаҕа инники кирбиигэ киирэри ситиспитэ. Үлэтэ үрдүктүк сыаналанан «Үлэ Кыһыл Знамята» кавалера буолбута. Эһэм Байанайдаах булчут этэ. Ыраах үрэхтэргэ тэлэһийэ сылдьан бултууллара. Булка хайдах сылдьыбыттарын мэлдьи кэпсиирэ.

Сиэнэ Михайлов Александр Петрович, Тойбохой АЗС оператора

Слепцов Николай
Иосифович

Слепцов Николай Иосифович
(1924-2012)

Мин эһэм Николай Иосифович Слепцов – икки сэрии ветерана, Аҕа дойду сэриитин уонна Япония милитаристарын утары сэрии, гвардия старшай сержана, минометчик, Таатта улууһун Бочуоттаах олохтооҕо.

Слепцов Николай Иосифович атырдьах ыйын 19 күнүгэр 1924 сыллаахха Тааттыныскай нэһилиэккэ, уруккутунан 2-с Игидэй нэһилиэгэр «Улахан Сыһыы» диэн алааска төрөөбүтэ.

1940 сыллаахха 9-с кылааһы бүтэрбит уолу салгыы үөрэттэрбэккэ, Таатыныскай нэһилиэк сэбиэтин секретара суох буолла диэн, онно үлэҕэ ылаллар. Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаланнаҕын утаа 1942 сыл от ыйыгар сэбиэт председателэ сэриигэ ыҥырыллан баран, баара эрэ 18 сааһын саҥа туолар эдэркээн уолу председателинэн талаллар.

1943 сыл атырдьах ыйыгар Николай Иосифович Ийэ дойдутун көмүскүү сэриилэһэр армияҕа ыҥырыллан барбыта. Иркутскай куорат таһыгар кылгас кэмнээх минометчиктар оскуолаларыгар үөрэтэ охсоот, «Отличник-минометчик» диэн бэлиэлээх бу сыл күһүнүгэр 176-с гвардейскай артиллерийскай-минометнай полк састаабыгар киирсэн 2-с Украинскай фроҥҥа Арҕаа Украина туһаайыытынан уоттаах сэриигэ бастакы сүрэхтэниитин ааспыта. Аҕа дойду сэриитин историятыгар саамай кырыктаах кыргыһыыларынан биллибит ити кыһын эдэр сержант Синюха, Молочнай өрүстэри туоруур уоттаах кыргыһыыларга кыттыбыта, Тальное, Шпола, Умань, онтон да атын бөдөҥ нэһилиэнньэлээх пууннары, кыракый дэриэбинэлэри босхолоспута. Сэрии туһунан ахтарын, кэпсиирин олох сөбүлээбэт этэ, «киһи киһини кыргарыттан ордук ынырык орто дойдуга суох» диирэ. Тутуһан туран ытыалаһыы, ыстыыгынан киирсии ынырык кэмнэригэр ким кыанар, эрдээх санаатын ыһыктыбатах эрэ ордор, хас биирдии үрдэл, уулусса, дьиэ иһин тиһэх төгүл курдук кииристэххэ эрэ сатанарын, оччоҕо эрэ кыайыы кэлэрин бары өйдүүрбүт диирэ. Ити сыл дэлэйдик сэриилэһэр армияҕа тарҕаммыт «Пистолет-пулемет Шпагина» (ППШ) автоматы «саамай эрэнэр, үрүҥ тыыммытын элбэхтэ быыһаабыт сэппит этэ» диэн ахтан аһарбыта.

Өстөөх салгынтан атаакатын кэмигэр ыараханнык атаҕар, сиһигэр бааһыран уонна контузияланан, Горьковскай уобаласка госпитальга аҕалбыттарын эрэ кэннэ өйдөммүт, манна өр эмтэммит (дьон саҥатын олох истибэт, сатаан саҥарбат этим – диирэ). 1944 сыл күһүнүгэр Илиҥҥи фроҥҥа ыытыллан, 114-с отдельнай пулеметнай-артиллерийскай батальоҥҥа сулууспалыы сылдьан Маньчжуриянан Японияны утары сэрии уотугар 31-с бөҕөргөтүнүүлээх оройуон диэнтэн иккиһин киирбитэ. Дьоппуон сэриитин эккирэтэн аатырбыт Улахан Хинганы туораспыта. Манна эбит сыралҕан уот куйаас, аччыктааһын, ырыы-сылайыы – Квантунскай армия куотарыгар туох баар уу холуодьастарын дьааттаан, астаах ыскылааттары уматан чугуйар, онон биирдии байыаска 200 грамм иһэр уу нуормалаахтар эбит. Япония сэриитин элитата – самурайдар ордук кырыктаах, ханнык да сэрии сокуоннарын, байыаннай этиканы билиммэт, киһилии сиэрдэрин сүтэрбит кыыллыы быһыылаах этилэр диирэ эһэбит. Минометчигынан сэриилэһэн Цицинар уонна Мукден диэн улахан куораттары босхолоспута уонна сэриини Солунь станцияҕа түмүктээбитэ, кыайыы өрөгөйүн иккиһин билбитэ. Кыайыы кэнниттэн олус грамотнай, билиилээх гвардия старшай сержанын сэрии уонна контрразведка (СМЕРШ) кистэлэҥ архивын эридьиэстээһиҥҥэ үлэҕэ анаабыттара. Онон 1947 сыл бэс ыйыгар эрэ демобилизацияланан дойдутугар эргиллибитэ. Николай Иосифович бойобуой суолун, икки сэрииттэн тыыннаах эргиллибитин бэлиэлэрэ - «За боевые заслуги» «За победу над Германией» «За победу над Японией» мэтээллэрэ, «Отличник-минометчик» знага эһэбит саамай киэн туттар, гвардеец буоларын туоһулуур значога буолаллар. Саамай улахан наҕараадата – Арҕаа Украина Синюха өрүһүн туорааһыҥҥа түһэриллибит «Албан Аат Ш степеннээх» ордена хорсун саллааты 1958 сыллаахха Кыайыы күнүгэр булбута.

Ахтылҕаннаах дойдутугар эргиллээт, Николай Иосифович үлэ-хамнас үөһүгэр түспүтэ. Эдэр киһи ханна аныылларынан, «Социализм» колхозка бухгалтерынан, хонуу биригэдьииринэн, председатели солбуйааччынан 1950 сылга диэри үлэлээбитэ, ыарахантан иҥнэн-толлон турбатаҕа. Онтон үс сыл «Ворошилов» колхозка сылгы ферматын салайбыта, 1953 сыллаахха колхоз председателинэн үлэлии сылдьан, сэриигэ ылбыт баастарыттан соллурҕаан орон киһитэ буолан хаалбыта, өр кэмҥэ балыыһаҕа эмкэ сыппыта уонна «Болезнь Бехтерева-Штрюмпфельд-Мари» диэн кыайан эмтэммэт ынырык ыйаахтаах киһини быраастар аккаастаан дьиэтигэр таһаарбыттара. Ол гынан баран Николай Иосифович өлүүнү үгүстэ көрсүбүт киһи сиэринэн ыһыктынан, ыарыыга бэринэн кэбиспэтэҕэ, эмп кыайбатаҕын атын күүс кыайыан сөп диэн санаанан салайтаран Улуу Эмчити – Куома Чааскыны кытта билсибитэ, сыл курдугунан атаҕар турар, оҕолорун улаатыннарар, үлэлиир-хамсыыр кыахтаммыта. 1964 сылга диэри ревизиялыыр-хонтуруоллуур комиссияны «Победа» «Коммунизм» колхозтарга салайбыта, онтон «Таатта» совхоз Победатааҕы отделениетыгар биригэдьииринэн, 1970 сылтан отделение хонуу биригэдьииринэн, управляющайынан үлэлээбитэ уонна 1976 сылга сынньалаҥҥа тахсыбыта. Пенсияҕа да тахсан баран общественнай үлэттэн туора турбатаҕа, балык харыстабылыгар общественнай инспекторынан талыллан, Дьохсоҕон күөллэригэр балыгы дэлэтиигэ ылсыһан үлэлэспитэ, нэһилиэгэр түөрт төгүл депутатынан талыллыбыта, бу кэмнэргэ сүрүн болҕомтотун үлэһит үлэлиир миэстэтин уонна сынньалаҥын сөптөөхтүк тэрийиигэ, усулуобуйатын чэпчэтиигэ, арыгыны утары үлэҕэ уурбута, бар дьонун махталын ылбыта.

Эһээбит саамай кэтэһэр күндү күнүн – Кыайыытын күнүн оҕолорун, сиэннэрин кытта бэлиэтээн баран, 2012 сыл ыам ыйын 16 күнүгэр бүтэһик айаныгар аттаммыта. Кини дойдубут историятын билэргэ, сэрии суоһун эккэ-хааҥҥа иҥэрэн иҥэн-тоҥон өйдүүргэ, үөрэҕи, үлэни, бар дьону сыаналыырга ииппитэ, оччоҕо эрэ биирдэ бэриллэр олоҕу сыаналыыр буолаҕын диэн үөрэппитэ. Бу үөрэххэ баар эбээт – олоххо тардыһыы дьиҥ чахчы булгуруйбат күүһэ.

Сиэнэ Слепцов Вадим Николаевич, Ытык-Күөл АЗС оператора

Дыдаев Илья
Герасимович

Слепцов Николай Иосифович
(1924-2012)

Мин эһэм Николай Иосифович Слепцов – икки сэрии ветерана, Аҕа дойду сэриитин уонна Япония милитаристарын утары сэрии, гвардия старшай сержана, минометчик, Таатта улууһун Бочуоттаах олохтооҕо.

Слепцов Николай Иосифович атырдьах ыйын 19 күнүгэр 1924 сыллаахха Тааттыныскай нэһилиэккэ, уруккутунан 2-с Игидэй нэһилиэгэр «Улахан Сыһыы» диэн алааска төрөөбүтэ.

1940 сыллаахха 9-с кылааһы бүтэрбит уолу салгыы үөрэттэрбэккэ, Таатыныскай нэһилиэк сэбиэтин секретара суох буолла диэн, онно үлэҕэ ылаллар. Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаланнаҕын утаа 1942 сыл от ыйыгар сэбиэт председателэ сэриигэ ыҥырыллан баран, баара эрэ 18 сааһын саҥа туолар эдэркээн уолу председателинэн талаллар.

1943 сыл атырдьах ыйыгар Николай Иосифович Ийэ дойдутун көмүскүү сэриилэһэр армияҕа ыҥырыллан барбыта. Иркутскай куорат таһыгар кылгас кэмнээх минометчиктар оскуолаларыгар үөрэтэ охсоот, «Отличник-минометчик» диэн бэлиэлээх бу сыл күһүнүгэр 176-с гвардейскай артиллерийскай-минометнай полк састаабыгар киирсэн 2-с Украинскай фроҥҥа Арҕаа Украина туһаайыытынан уоттаах сэриигэ бастакы сүрэхтэниитин ааспыта. Аҕа дойду сэриитин историятыгар саамай кырыктаах кыргыһыыларынан биллибит ити кыһын эдэр сержант Синюха, Молочнай өрүстэри туоруур уоттаах кыргыһыыларга кыттыбыта, Тальное, Шпола, Умань, онтон да атын бөдөҥ нэһилиэнньэлээх пууннары, кыракый дэриэбинэлэри босхолоспута. Сэрии туһунан ахтарын, кэпсиирин олох сөбүлээбэт этэ, «киһи киһини кыргарыттан ордук ынырык орто дойдуга суох» диирэ. Тутуһан туран ытыалаһыы, ыстыыгынан киирсии ынырык кэмнэригэр ким кыанар, эрдээх санаатын ыһыктыбатах эрэ ордор, хас биирдии үрдэл, уулусса, дьиэ иһин тиһэх төгүл курдук кииристэххэ эрэ сатанарын, оччоҕо эрэ кыайыы кэлэрин бары өйдүүрбүт диирэ. Ити сыл дэлэйдик сэриилэһэр армияҕа тарҕаммыт «Пистолет-пулемет Шпагина» (ППШ) автоматы «саамай эрэнэр, үрүҥ тыыммытын элбэхтэ быыһаабыт сэппит этэ» диэн ахтан аһарбыта.

Өстөөх салгынтан атаакатын кэмигэр ыараханнык атаҕар, сиһигэр бааһыран уонна контузияланан, Горьковскай уобаласка госпитальга аҕалбыттарын эрэ кэннэ өйдөммүт, манна өр эмтэммит (дьон саҥатын олох истибэт, сатаан саҥарбат этим – диирэ). 1944 сыл күһүнүгэр Илиҥҥи фроҥҥа ыытыллан, 114-с отдельнай пулеметнай-артиллерийскай батальоҥҥа сулууспалыы сылдьан Маньчжуриянан Японияны утары сэрии уотугар 31-с бөҕөргөтүнүүлээх оройуон диэнтэн иккиһин киирбитэ. Дьоппуон сэриитин эккирэтэн аатырбыт Улахан Хинганы туораспыта. Манна эбит сыралҕан уот куйаас, аччыктааһын, ырыы-сылайыы – Квантунскай армия куотарыгар туох баар уу холуодьастарын дьааттаан, астаах ыскылааттары уматан чугуйар, онон биирдии байыаска 200 грамм иһэр уу нуормалаахтар эбит. Япония сэриитин элитата – самурайдар ордук кырыктаах, ханнык да сэрии сокуоннарын, байыаннай этиканы билиммэт, киһилии сиэрдэрин сүтэрбит кыыллыы быһыылаах этилэр диирэ эһэбит. Минометчигынан сэриилэһэн Цицинар уонна Мукден диэн улахан куораттары босхолоспута уонна сэриини Солунь станцияҕа түмүктээбитэ, кыайыы өрөгөйүн иккиһин билбитэ. Кыайыы кэнниттэн олус грамотнай, билиилээх гвардия старшай сержанын сэрии уонна контрразведка (СМЕРШ) кистэлэҥ архивын эридьиэстээһиҥҥэ үлэҕэ анаабыттара. Онон 1947 сыл бэс ыйыгар эрэ демобилизацияланан дойдутугар эргиллибитэ. Николай Иосифович бойобуой суолун, икки сэрииттэн тыыннаах эргиллибитин бэлиэлэрэ - «За боевые заслуги» «За победу над Германией» «За победу над Японией» мэтээллэрэ, «Отличник-минометчик» знага эһэбит саамай киэн туттар, гвардеец буоларын туоһулуур значога буолаллар. Саамай улахан наҕараадата – Арҕаа Украина Синюха өрүһүн туорааһыҥҥа түһэриллибит «Албан Аат Ш степеннээх» ордена хорсун саллааты 1958 сыллаахха Кыайыы күнүгэр булбута.

Ахтылҕаннаах дойдутугар эргиллээт, Николай Иосифович үлэ-хамнас үөһүгэр түспүтэ. Эдэр киһи ханна аныылларынан, «Социализм» колхозка бухгалтерынан, хонуу биригэдьииринэн, председатели солбуйааччынан 1950 сылга диэри үлэлээбитэ, ыарахантан иҥнэн-толлон турбатаҕа. Онтон үс сыл «Ворошилов» колхозка сылгы ферматын салайбыта, 1953 сыллаахха колхоз председателинэн үлэлии сылдьан, сэриигэ ылбыт баастарыттан соллурҕаан орон киһитэ буолан хаалбыта, өр кэмҥэ балыыһаҕа эмкэ сыппыта уонна «Болезнь Бехтерева-Штрюмпфельд-Мари» диэн кыайан эмтэммэт ынырык ыйаахтаах киһини быраастар аккаастаан дьиэтигэр таһаарбыттара. Ол гынан баран Николай Иосифович өлүүнү үгүстэ көрсүбүт киһи сиэринэн ыһыктынан, ыарыыга бэринэн кэбиспэтэҕэ, эмп кыайбатаҕын атын күүс кыайыан сөп диэн санаанан салайтаран Улуу Эмчити – Куома Чааскыны кытта билсибитэ, сыл курдугунан атаҕар турар, оҕолорун улаатыннарар, үлэлиир-хамсыыр кыахтаммыта. 1964 сылга диэри ревизиялыыр-хонтуруоллуур комиссияны «Победа» «Коммунизм» колхозтарга салайбыта, онтон «Таатта» совхоз Победатааҕы отделениетыгар биригэдьииринэн, 1970 сылтан отделение хонуу биригэдьииринэн, управляющайынан үлэлээбитэ уонна 1976 сылга сынньалаҥҥа тахсыбыта. Пенсияҕа да тахсан баран общественнай үлэттэн туора турбатаҕа, балык харыстабылыгар общественнай инспекторынан талыллан, Дьохсоҕон күөллэригэр балыгы дэлэтиигэ ылсыһан үлэлэспитэ, нэһилиэгэр түөрт төгүл депутатынан талыллыбыта, бу кэмнэргэ сүрүн болҕомтотун үлэһит үлэлиир миэстэтин уонна сынньалаҥын сөптөөхтүк тэрийиигэ, усулуобуйатын чэпчэтиигэ, арыгыны утары үлэҕэ уурбута, бар дьонун махталын ылбыта.

Эһээбит саамай кэтэһэр күндү күнүн – Кыайыытын күнүн оҕолорун, сиэннэрин кытта бэлиэтээн баран, 2012 сыл ыам ыйын 16 күнүгэр бүтэһик айаныгар аттаммыта. Кини дойдубут историятын билэргэ, сэрии суоһун эккэ-хааҥҥа иҥэрэн иҥэн-тоҥон өйдүүргэ, үөрэҕи, үлэни, бар дьону сыаналыырга ииппитэ, оччоҕо эрэ биирдэ бэриллэр олоҕу сыаналыыр буолаҕын диэн үөрэппитэ. Бу үөрэххэ баар эбээт – олоххо тардыһыы дьиҥ чахчы булгуруйбат күүһэ.

Сиэнэ Слепцов Вадим Николаевич, Ытык-Күөл АЗС оператора

Дыдаев Илья Герасимович
(1907-1942)

Мой дед Дыдаев Илья Герасимович, уроженец Ожулунского наслега Чурапчинского улуса, родился 05.02.1907 года. Призван в Армию в июле 1941 года Чурапчинским РВК. Сначала проходил учебку кавалерии в г. Иркутске. Воевал в составе правого крыла Калининского фронта. В 1942 году участвовал в боях за города Ржев, Вязьма. За бои под Вязьмой попал в окружение фашистов, начался ожесточенный бой. Мой дед получил контузию и осколочное ранение, тогда попал в плен. Находился в плену в лагере гиталаг 336, в Каунасе, лагерный номер - 33003. Погиб в плену 29.12.1942 г. Место захоронения: Ковно-Каунас.

Внучка Созонова О.Н, бухгалтер

Максимов Михаил
Алексеевич

Слепцов Николай Иосифович
(1924-2012)

Мин эһэм Николай Иосифович Слепцов – икки сэрии ветерана, Аҕа дойду сэриитин уонна Япония милитаристарын утары сэрии, гвардия старшай сержана, минометчик, Таатта улууһун Бочуоттаах олохтооҕо.

Слепцов Николай Иосифович атырдьах ыйын 19 күнүгэр 1924 сыллаахха Тааттыныскай нэһилиэккэ, уруккутунан 2-с Игидэй нэһилиэгэр «Улахан Сыһыы» диэн алааска төрөөбүтэ.

1940 сыллаахха 9-с кылааһы бүтэрбит уолу салгыы үөрэттэрбэккэ, Таатыныскай нэһилиэк сэбиэтин секретара суох буолла диэн, онно үлэҕэ ылаллар. Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаланнаҕын утаа 1942 сыл от ыйыгар сэбиэт председателэ сэриигэ ыҥырыллан баран, баара эрэ 18 сааһын саҥа туолар эдэркээн уолу председателинэн талаллар.

1943 сыл атырдьах ыйыгар Николай Иосифович Ийэ дойдутун көмүскүү сэриилэһэр армияҕа ыҥырыллан барбыта. Иркутскай куорат таһыгар кылгас кэмнээх минометчиктар оскуолаларыгар үөрэтэ охсоот, «Отличник-минометчик» диэн бэлиэлээх бу сыл күһүнүгэр 176-с гвардейскай артиллерийскай-минометнай полк састаабыгар киирсэн 2-с Украинскай фроҥҥа Арҕаа Украина туһаайыытынан уоттаах сэриигэ бастакы сүрэхтэниитин ааспыта. Аҕа дойду сэриитин историятыгар саамай кырыктаах кыргыһыыларынан биллибит ити кыһын эдэр сержант Синюха, Молочнай өрүстэри туоруур уоттаах кыргыһыыларга кыттыбыта, Тальное, Шпола, Умань, онтон да атын бөдөҥ нэһилиэнньэлээх пууннары, кыракый дэриэбинэлэри босхолоспута. Сэрии туһунан ахтарын, кэпсиирин олох сөбүлээбэт этэ, «киһи киһини кыргарыттан ордук ынырык орто дойдуга суох» диирэ. Тутуһан туран ытыалаһыы, ыстыыгынан киирсии ынырык кэмнэригэр ким кыанар, эрдээх санаатын ыһыктыбатах эрэ ордор, хас биирдии үрдэл, уулусса, дьиэ иһин тиһэх төгүл курдук кииристэххэ эрэ сатанарын, оччоҕо эрэ кыайыы кэлэрин бары өйдүүрбүт диирэ. Ити сыл дэлэйдик сэриилэһэр армияҕа тарҕаммыт «Пистолет-пулемет Шпагина» (ППШ) автоматы «саамай эрэнэр, үрүҥ тыыммытын элбэхтэ быыһаабыт сэппит этэ» диэн ахтан аһарбыта.

Өстөөх салгынтан атаакатын кэмигэр ыараханнык атаҕар, сиһигэр бааһыран уонна контузияланан, Горьковскай уобаласка госпитальга аҕалбыттарын эрэ кэннэ өйдөммүт, манна өр эмтэммит (дьон саҥатын олох истибэт, сатаан саҥарбат этим – диирэ). 1944 сыл күһүнүгэр Илиҥҥи фроҥҥа ыытыллан, 114-с отдельнай пулеметнай-артиллерийскай батальоҥҥа сулууспалыы сылдьан Маньчжуриянан Японияны утары сэрии уотугар 31-с бөҕөргөтүнүүлээх оройуон диэнтэн иккиһин киирбитэ. Дьоппуон сэриитин эккирэтэн аатырбыт Улахан Хинганы туораспыта. Манна эбит сыралҕан уот куйаас, аччыктааһын, ырыы-сылайыы – Квантунскай армия куотарыгар туох баар уу холуодьастарын дьааттаан, астаах ыскылааттары уматан чугуйар, онон биирдии байыаска 200 грамм иһэр уу нуормалаахтар эбит. Япония сэриитин элитата – самурайдар ордук кырыктаах, ханнык да сэрии сокуоннарын, байыаннай этиканы билиммэт, киһилии сиэрдэрин сүтэрбит кыыллыы быһыылаах этилэр диирэ эһэбит. Минометчигынан сэриилэһэн Цицинар уонна Мукден диэн улахан куораттары босхолоспута уонна сэриини Солунь станцияҕа түмүктээбитэ, кыайыы өрөгөйүн иккиһин билбитэ. Кыайыы кэнниттэн олус грамотнай, билиилээх гвардия старшай сержанын сэрии уонна контрразведка (СМЕРШ) кистэлэҥ архивын эридьиэстээһиҥҥэ үлэҕэ анаабыттара. Онон 1947 сыл бэс ыйыгар эрэ демобилизацияланан дойдутугар эргиллибитэ. Николай Иосифович бойобуой суолун, икки сэрииттэн тыыннаах эргиллибитин бэлиэлэрэ - «За боевые заслуги» «За победу над Германией» «За победу над Японией» мэтээллэрэ, «Отличник-минометчик» знага эһэбит саамай киэн туттар, гвардеец буоларын туоһулуур значога буолаллар. Саамай улахан наҕараадата – Арҕаа Украина Синюха өрүһүн туорааһыҥҥа түһэриллибит «Албан Аат Ш степеннээх» ордена хорсун саллааты 1958 сыллаахха Кыайыы күнүгэр булбута.

Ахтылҕаннаах дойдутугар эргиллээт, Николай Иосифович үлэ-хамнас үөһүгэр түспүтэ. Эдэр киһи ханна аныылларынан, «Социализм» колхозка бухгалтерынан, хонуу биригэдьииринэн, председатели солбуйааччынан 1950 сылга диэри үлэлээбитэ, ыарахантан иҥнэн-толлон турбатаҕа. Онтон үс сыл «Ворошилов» колхозка сылгы ферматын салайбыта, 1953 сыллаахха колхоз председателинэн үлэлии сылдьан, сэриигэ ылбыт баастарыттан соллурҕаан орон киһитэ буолан хаалбыта, өр кэмҥэ балыыһаҕа эмкэ сыппыта уонна «Болезнь Бехтерева-Штрюмпфельд-Мари» диэн кыайан эмтэммэт ынырык ыйаахтаах киһини быраастар аккаастаан дьиэтигэр таһаарбыттара. Ол гынан баран Николай Иосифович өлүүнү үгүстэ көрсүбүт киһи сиэринэн ыһыктынан, ыарыыга бэринэн кэбиспэтэҕэ, эмп кыайбатаҕын атын күүс кыайыан сөп диэн санаанан салайтаран Улуу Эмчити – Куома Чааскыны кытта билсибитэ, сыл курдугунан атаҕар турар, оҕолорун улаатыннарар, үлэлиир-хамсыыр кыахтаммыта. 1964 сылга диэри ревизиялыыр-хонтуруоллуур комиссияны «Победа» «Коммунизм» колхозтарга салайбыта, онтон «Таатта» совхоз Победатааҕы отделениетыгар биригэдьииринэн, 1970 сылтан отделение хонуу биригэдьииринэн, управляющайынан үлэлээбитэ уонна 1976 сылга сынньалаҥҥа тахсыбыта. Пенсияҕа да тахсан баран общественнай үлэттэн туора турбатаҕа, балык харыстабылыгар общественнай инспекторынан талыллан, Дьохсоҕон күөллэригэр балыгы дэлэтиигэ ылсыһан үлэлэспитэ, нэһилиэгэр түөрт төгүл депутатынан талыллыбыта, бу кэмнэргэ сүрүн болҕомтотун үлэһит үлэлиир миэстэтин уонна сынньалаҥын сөптөөхтүк тэрийиигэ, усулуобуйатын чэпчэтиигэ, арыгыны утары үлэҕэ уурбута, бар дьонун махталын ылбыта.

Эһээбит саамай кэтэһэр күндү күнүн – Кыайыытын күнүн оҕолорун, сиэннэрин кытта бэлиэтээн баран, 2012 сыл ыам ыйын 16 күнүгэр бүтэһик айаныгар аттаммыта. Кини дойдубут историятын билэргэ, сэрии суоһун эккэ-хааҥҥа иҥэрэн иҥэн-тоҥон өйдүүргэ, үөрэҕи, үлэни, бар дьону сыаналыырга ииппитэ, оччоҕо эрэ биирдэ бэриллэр олоҕу сыаналыыр буолаҕын диэн үөрэппитэ. Бу үөрэххэ баар эбээт – олоххо тардыһыы дьиҥ чахчы булгуруйбат күүһэ.

Сиэнэ Слепцов Вадим Николаевич, Ытык-Күөл АЗС оператора

Дыдаев Илья Герасимович
(1907-1942)

Мой дед Дыдаев Илья Герасимович, уроженец Ожулунского наслега Чурапчинского улуса, родился 05.02.1907 года. Призван в Армию в июле 1941 года Чурапчинским РВК. Сначала проходил учебку кавалерии в г. Иркутске. Воевал в составе правого крыла Калининского фронта. В 1942 году участвовал в боях за города Ржев, Вязьма. За бои под Вязьмой попал в окружение фашистов, начался ожесточенный бой. Мой дед получил контузию и осколочное ранение, тогда попал в плен. Находился в плену в лагере гиталаг 336, в Каунасе, лагерный номер - 33003. Погиб в плену 29.12.1942 г. Место захоронения: Ковно-Каунас.

Внучка Созонова О.Н, бухгалтер

Максимов Михаил Алексеевич
(1925-1991)

Мин эhэм 1925 сыллаахха от ыйын 1 күнүгэр Ньурба улууһун, I Хаҥалас нэһилиэгин Сата учаастагар дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата – Максимов Алексей Максимович. Ийэтэ – Максимова Мария Степановна. Эһэм Үөдэй IV кылаастаах оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Итиэннэ салгыы үөрэммэтэҕэ.

Уон алта саастааҕар 1941 сыллаахха Якутстройтрескэ үөрэнэн тутааччы идэтин ылан, куоракка дьиэ тутуутугар үлэлээбитэ. 1944 сыллаахха үлэлии сылдьан Кыһыл Армия кэккэтигэр ыҥырыллан Японияны кытары сэриигэ кыттыбыта.

Армияттан 1950 сыллаахха эргиллэн кэлбитэ. Кэлээт даҕаны Үөһээ Бүлүү селотугар биэкэринэн үлэлээбитэ.

1953 сыллаахтан Уөһээ Бүлүүгэ оруйуон балыыһатыгар завхоһунан үлэлээбитэ.

1958 сыллаахха Якутскайдааҕы драмтеатр тэрийиитинэн көһө сылдьар Үөһээ Бүлүүтээҕи драмтеатрга администраторынан үлэҕэ киирбитэ. 1963 сылтан Үөһээ Бүлүү оройуонун балыыһатыгар завхоһунан үлэлии кииирбитэ уонна 1980 сылга диэри үтүө суобастаахтык үлэлээн дьон-сэргэ убаастабылын ылбыта.

1980 сыллаахха сааһынан пенсияҕа тахсыбыта. Пенсияҕа тахсан баран 1988 сылга дылы типографияҕа охранник-кочегарынан үлэлээбитэ.

1989 сыллаахха доруобуйата мөлтөөн үлэтитттэн уурайбыта.

1991 сыллаахха сэтинньи 19 күнүгэр ыарахан ыарыыттан өлөн олохтон туораабыта.

Сиэнэ Максимов Денис Юрьевич, атыы отделын специалиhа

Васильев Григорий
Григорьевич

Максимов Михаил Алексеевич
(1925-1991)

Мин эhэм 1925 сыллаахха от ыйын 1 күнүгэр Ньурба улууһун, I Хаҥалас нэһилиэгин Сата учаастагар дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата – Максимов Алексей Максимович. Ийэтэ – Максимова Мария Степановна. Эһэм Үөдэй IV кылаастаах оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Итиэннэ салгыы үөрэммэтэҕэ.

Уон алта саастааҕар 1941 сыллаахха Якутстройтрескэ үөрэнэн тутааччы идэтин ылан, куоракка дьиэ тутуутугар үлэлээбитэ. 1944 сыллаахха үлэлии сылдьан Кыһыл Армия кэккэтигэр ыҥырыллан Японияны кытары сэриигэ кыттыбыта.

Армияттан 1950 сыллаахха эргиллэн кэлбитэ. Кэлээт даҕаны Үөһээ Бүлүү селотугар биэкэринэн үлэлээбитэ.

1953 сыллаахтан Уөһээ Бүлүүгэ оруйуон балыыһатыгар завхоһунан үлэлээбитэ.

1958 сыллаахха Якутскайдааҕы драмтеатр тэрийиитинэн көһө сылдьар Үөһээ Бүлүүтээҕи драмтеатрга администраторынан үлэҕэ киирбитэ. 1963 сылтан Үөһээ Бүлүү оройуонун балыыһатыгар завхоһунан үлэлии кииирбитэ уонна 1980 сылга диэри үтүө суобастаахтык үлэлээн дьон-сэргэ убаастабылын ылбыта.

1980 сыллаахха сааһынан пенсияҕа тахсыбыта. Пенсияҕа тахсан баран 1988 сылга дылы типографияҕа охранник-кочегарынан үлэлээбитэ.

1989 сыллаахха доруобуйата мөлтөөн үлэтитттэн уурайбыта.

1991 сыллаахха сэтинньи 19 күнүгэр ыарахан ыарыыттан өлөн олохтон туораабыта.

Сиэнэ Максимов Денис Юрьевич, атыы отделын специалиhа

Васильев Григорий Григорьевич
(1908-1966)

Мой дед Васильев Григорий Григорьевич, уроженец села Хордогой Сунтарского района. Был призван в ряды Красной Армии в июне 1941 года. Воевал в битве под Москвой, в рядах Сибирских полков. Дважды получил ранение сначала в области головы, после лечения в госпиталь попадает свой часть. Второе ранение получает на ноге. В 1943 году вернулся на родину инвалидом войны, с одной ногой. Во время войны был награжден похвальным письмом от И.В. Сталина. Вернувшись работал в колхозе.За высокие показатели в производстве награжден Похвальной Грамотой Президиума Верховного Совета Якутской АССР и юбилейными медалями в честь Великой Победы.

Женат, имеет 7 детей.

Внук Васильев А.Е., зам. генерального директора по коммерческой работе

Ноттосов Алексей
Алексеевич

Ноттосов Алексей Алексеевич
(1902-1943)

Мой дед по отцу Ноттосов Алексей Алексеевич, уроженец Харбалахского наслега Верхневилюйского улуса. Был призван июне 1942 года. Алексей Алексеевич пропал без вести под Курском в марте 1943 года. Его письма, написанные с фронта хранятся в историческом музее родного наслега.

Внучка Холмогорова А.Д, начальник ОК

Устинов Константин
Митрофанович

Васильев Григорий Григорьевич
(1908-1966)

Мой дед Васильев Григорий Григорьевич, уроженец села Хордогой Сунтарского района. Был призван в ряды Красной Армии в июне 1941 года. Воевал в битве под Москвой, в рядах Сибирских полков. Дважды получил ранение сначала в области головы, после лечения в госпиталь попадает свой часть. Второе ранение получает на ноге. В 1943 году вернулся на родину инвалидом войны, с одной ногой. Во время войны был награжден похвальным письмом от И.В. Сталина. Вернувшись работал в колхозе.За высокие показатели в производстве награжден Похвальной Грамотой Президиума Верховного Совета Якутской АССР и юбилейными медалями в честь Великой Победы.

Женат, имеет 7 детей.

Внук Васильев А.Е., зам. генерального директора по коммерческой работе

Ноттосов Алексей Алексеевич
(1902-1943)

Мой дед по отцу Ноттосов Алексей Алексеевич, уроженец Харбалахского наслега Верхневилюйского улуса. Был призван июне 1942 года. Алексей Алексеевич пропал без вести под Курском в марте 1943 года. Его письма, написанные с фронта хранятся в историческом музее родного наслега.

Внучка Холмогорова А.Д, начальник ОК

Устинов Константин Митрофанович
(1917-1987)

Мин Эһэм «Хорсунун иһин» мэтээл кавалера Устинов Константин Митрофанович буолар. Бары билэрбит курдук сэрии сылларыгар чурапчылар икки төгүл өлөр өлүү айаҕар умса анньыллыбыттара. Ол сэриигэ уонна фроҥҥа анаан балык булдугар диэн ааттаан күүс өттүнэн хоту көһөрүллүү буолар. Дьиктитэ диэн, мин эһэм Константин Митрофанович баларга иккиэннэригэр кыттыыны ылбыта буолар. Ол туһунан биир-биир кылгастык аҕыннахха маннык.

1941 сыл балаҕан ыйын 7 күнүгэр сэриигэ ыҥырыллар. Сэрии толоонугар биһиги сэриилэрбит наар хотторуу, чугуйуу кэмигэр сылдьар буоланнар, бэрт кыратык Мальтаҕа бэлэмнээбитэ буолаат, кырыктаах кыргыһыыга киллэрбиттэринэн барбыттара.

Эһэм 198 стрелковай дивизия кини сэриилэһэр 1029 стрелковой полката обороналыыр сирэ тутаах стратегическай пууннартан биирдэстэрэ буолан, өстөөх сүрүн болҕомтотун манна уурбута. Кини төбөтүн өндөтөр да кыах биэрбэт гына буулдьа быыстала суох үрдүнэн ытыалыы олороллорун, быыстала суох снаряд дэлбэритэ тэбиитин эһэм ахтара.

Кини бу уот кутааттан, бу ыйылас буулдьаттан ордон тыыннаах тахсыам диэн саныыр кытаанаҕын кэпсиирэ. Онтон биһиги командованиябыт харыс да сири чугуйбакка, өстөөх инники кимиитин тохтоторго кытаанах дьаһал биэрбит. Тулуйбуттар, өстөөх инники кирбиитин тохтоппуттар. Икки өттүттэн өлүү-сүтүү диэн сүрдээҕэ буолбут. ЭҺэм Көстөкүүн мантан салгыы Ладога күөл таһынааҕы кыргыһыыга бастакы бааһырыытын ылан, госпитальга эмтэммитэ. Үтүөрэн салгыы кыргыспытынан барбыта. 1942 сыл кулун тутар 23 күнүгэр ыараханнык бааһырбыта, ону таһынан аҥар илиитин үс тарбаҕын быһа ыттаран, өр госпитальга эмтэнэн, 2-с группалаах инбэлиит буолан төннүбүтэ. 1941-1942 сыл саҕаланыытыгар биһиги сэриилэрбит наар хотторуу, чугуйуу хомолтотугар сылдьар кэмнэригэр, наҕараадалааһын маассабайа суох этэ. Онон эһэм Константин Митрофанович ити «Хорсунун иһин» бойобуой мэтээли ылыыта ордеҥҥа тэҥнээҕэ.

1942 сыл атырдьах ыйын 11 күнүнээҕи 213№-дээх хара дьайдаах уурааҕынан чурапчылары Кэбээйи, Эдьигээн, Булуҥ оройуоннарынан анаан балыктата диэн ааттаан, күүс өттүнэн хоту көһөрүү саҕаламмыт кэмэ этэ. Эһэм Көстөкүүн “Кыһыл Толоон” холкуоһа Булуҥҥа ананан баран иһэллэрэ. Булуҥҥа барааччылары барыларын тиэнэн, борохуот тыраабын ылан эрдэхтэринэ, биэрэктэн саллаат таҥастаах, сүгэһэрдээх киһи сүүрэн түспүт. Баржаҕа ыстаммытын соһо тардан ылбыттар. Өйдөөн көрбүттэрэ, бэйэлэрин Көстөкүүннэрэ эбит. Дьэ, соһуйуу-өмүрүү бөҕө булбуттар, сорохтор дойдугар хаалбакка, хайдах олохсуйар биллибэт дойдутугар барсарын сэмэлээбитэр. Ону кини дьонун-сэргэтин ахтан аҕай кэлбитин, аны арахсыбатын, эрэй-буруй, өлүү-сүтүү да буоллаҕына бииргэ буоларын этэн, күүс өттүнэн күһэйиллэн көһөн иһэр дьонун улаханнык сэргэхсиппит, санааларын көтөхпүт. Ити буолбут түбэлтэни Булуҥҥа көһөрүллүбүт дьон бэйэлэрин ахтыыларыгар үксүлэрэ сөҕөн-махтайан суруйаллар. Онон Константин Митрофанович кыа-хааннаах сэрииттэн улаханнык бааһыран кэлээт да, аны дьонун кыһалҕатын тэҥҥэ үллэстэ тус хоту түһүммүтэ. Хоту да тиийэн сэрии кэминээҕи олох ыарахаттарын дьонун кытта тэҥҥэ сүксэн, балык биригээдэтигэр балыктаһан, күүстээх үлэтинэн, дьонугар сүбэтинэн-аматынан биир сүрүн киһилэрэ буолбута.

Сэрииттэн, көһөрүүттэн дойдутугар төннөн кэлэн үп агенынан, уполмизагка өр кэмҥэ үтүө суобастаахтык үлэлээн үгүс хайҕалга тиксибитэ. Сэрии кэминээҕи олоҕу чөлүгэр түһэрии үлэтигэр барытыгар, үгүс сыратын биэрбитэ, дьонугар-сэргэтигэр, нэһилиэгэр, холкуоһугар көмөтө, өҥөтө үгүс.

Эһэм икки кэргэннэммитэ. Барыта 8 оҕону иитэн-үөрэтэн, ыал оҥортоон, дьиэлээн-уоттаан, элбэх сиэни көрөн, бу орто дойдутааҕы олоҕуттан улаханнык астынан, 1987 сыллаахха ыарахан ыарыыттан биһиги кэккэбититэн өлөн туораабыта.

Сиэнэ Иустинов В.М., ОРиП отделын начальнига

Гаврильев Василий
Федорович

Гаврильев Василий Федорович
(1905-1942)

Мин эһэм Гаврильев Василий Федорович Үөһээ-Бүлүү оройуонун Нам нэһилиэгэр 1905 сыллаахха төрөөбүтэ. Маҥнай «Кыһыл үлэһит» онтон «Чолбон» колхозтарга үлэлээбитэ. Үлэтигэр кыайыгас-хотугас, актыыбынай позициялаах эдэр үлэһити таба көрөннөр, биир дойдулаахтара колхозтарыгар биригэдьиирдэппиттэрэ. Эдэр киһи ыал буолан 3 оҕоломмута. 1942 сыллаахха бэс ыйын 16 күнүгэр бэбиэскэ тутан сэриигэ аттаммыта.

Сэриигэ 252 стрелковой дивизияҕа сулууспалаабыта. Сталинград куораты босхолооһуҥҥа Кузьмичи дэриэбинэ таһыгар сэтинньи ый 3 күнүгэр 1942 сыллаахха ылбыт бааһыттан өлбүтэ.

Сэриигэ барарыгар остуолугар суруйан хаалларбыт кэриэс суруга: «1942 сыла бэс ыйын 16 күнэ Советскай Союз Армиятын кэккэтигэр киирэргэ бэбиэскэ ыллым. Барарга хааппыла хааммын хамнаппаппын... Арай 3 оҕом эрэйгэ хааллылар, ол эрэ куһаҕана уонна фашиһы кыргарга бары да барыаҕын. Мин кэриэһим бүтэр» (Гаврильев 16/VI-42).

Сиэнэ Семенов Александр Валентинович, Ороһу АЗС оператора